Kunsthal Helmond keert terug en zet straatcultuur meteen vol in de schijnwerpers

HELMOND – Na anderhalf jaar achter gesloten deuren maakt Kunsthal Helmond zich op voor de terugkeer van het publiek. Op zaterdag 19 september gaan de deuren weer open. De vernieuwde tentoonstellingslocatie kiest daarbij meteen voor een uitgesproken start: graffiti, hiphop en straatcultuur vormen het hart van de eerste twee tentoonstellingen.

Met Deep Rooted. The Impact of Graffiti on Art en Urban Matterz, Helmond and beyond! wordt de heropening nadrukkelijk verbonden aan een cultuurstroming die zich ooit buiten de gevestigde kunstwereld ontwikkelde. Waar graffiti en hiphop decennia geleden vooral op straat, in tunnels en op treinen zichtbaar en hoorbaar waren, krijgen ze bij de terugkeer van de Kunsthal een centrale plaats binnen het museum.

Deep Rooted richt zich op de ontwikkeling van graffiti tot een internationale kunstvorm. De tentoonstelling begint bij de straat- en graffiticultuur die eind jaren zestig en begin jaren zeventig in New York opkwam en later wereldwijd kunstenaars beïnvloedde.

Helmond beschikt daarbij over een opvallende uitgangspositie. Museum Helmond behoorde tot de vroege Europese musea die werk van graffitikunstenaars in de collectie opnamen. Voor de nieuwe tentoonstelling worden werken van pioniers uit die verzameling gecombineerd met kunst van latere generaties makers die vanuit graffiti doorgroeiden naar onder meer schilderkunst, fotografie en grafische kunst.

Daarmee draait de tentoonstelling niet alleen om graffiti als herkenbare stijl. Centraal staat vooral de invloed die de beweging heeft gehad op kunstenaars die hun werkwijze later verbreedden, maar hun oorsprong in de straatcultuur bleven meenemen.

De tweede tentoonstelling brengt het onderwerp veel dichter bij huis. Urban Matterz, Helmond and beyond! vertelt hoe hiphop en street culture vanaf de jaren tachtig wortel schoten in Helmond.

Graffitimakers, rappers, dj's, breakers, BMX'ers en andere creatieve groepen zorgden ervoor dat de cultuur zich ook buiten de traditionele podia en instellingen ontwikkelde. Een graffititentoonstelling in Kunstzaal 't Meyhuis in 1987 geldt als een van de momenten waarop deze beweging voor een breder Helmonds publiek zichtbaar werd.

Ook lokale makers en organisatoren die in de daaropvolgende decennia een rol speelden in de ontwikkeling van hiphop in de stad krijgen aandacht. Daarmee wordt de tentoonstelling niet alleen een overzicht van een internationale cultuurstroming, maar tegelijkertijd een stuk recente Helmondse cultuurgeschiedenis.

De timing is bijzonder. UrbanMatterz beleeft dit jaar zijn tiende en tevens laatste editie. Het festival groeide de afgelopen jaren uit tot een verzamelpunt voor urban sports, muziek, dans, graffiti en andere vormen van street culture. De tentoonstelling zorgt ervoor dat een deel van die geschiedenis na het stoppen van het festival blijvend wordt vastgelegd.

De heropening blijft niet beperkt tot de tentoonstellingszalen. Op zaterdag 19 september wordt ook het plein bij de Kunsthal betrokken bij het programma. Daar staat onder meer een internationale Flatland BMX-wedstrijd gepland, waaraan rijders uit verschillende landen deelnemen.

Daarnaast zijn er activiteiten rond freestyle rap, graffiti en hiphopmode. Een deel van het programma buiten de Kunsthal is gratis toegankelijk. Stichting Carat Helmond maakt voor het openingsweekend bovendien duizend gratis toegangskaarten voor de Kunsthal beschikbaar.

Een dag later verschuift een belangrijk deel van UrbanMatterz naar De Cacaofabriek. Daar staat op zondag 20 september de laatste festivaleditie op het programma, met onder meer breaking, BMX, skateboarden, freerunning, graffiti, spoken word, muziek en andere urban disciplines. De toegang tot dat festivalprogramma is gratis.

Voor bezoekers die de Kunsthal van vóór de sluiting kennen, is ook het gebouw zelf veranderd. Sinds maart 2025 is gewerkt aan groot onderhoud en verduurzaming. Er kwamen onder meer nieuwe publieks- en educatieve ruimtes, extra sanitaire voorzieningen en vernieuwde technische installaties.

Ook de verlichting is aangepakt en kort voor de opening wordt gewerkt aan nieuwe videoapparatuur en de inrichting van de entree. Met een nieuwe educatieruimte en mogelijkheden voor bezoekers om zelf actief met kunst bezig te zijn, moet de Kunsthal minder uitsluitend een plek worden waar naar kunst wordt gekeken.

De opening in september betekent overigens niet dat het complete vernieuwingsproject is afgerond. Het gaat om het einde van de eerste grote fase.

Vanaf 2027 staat nog een volgende ingreep gepland. Daarbij moet onder meer een aanbouw worden gerealiseerd en wordt gewerkt aan de vergroening van het gebied rond de Kunsthal. Volgens de huidige gemeentelijke planning kan de Kunsthal tijdens die werkzaamheden geopend blijven. De afronding van de totale vernieuwing staat voor 2028 gepland.

Daarmee wordt het weekend van 19 en 20 september vooral een eerste kennismaking met wat de Kunsthal uiteindelijk moet worden. Dat juist graffiti, hiphop en de eigen Helmondse straatcultuur daarbij als openingsprogramma zijn gekozen, maakt van de heropening meer dan alleen het einde van een langdurige verbouwing.

Het wordt tegelijkertijd een moment waarop een deel van de culturele geschiedenis van de stad de museumzaal binnenkomt.