Helmond in duizend stukjes: Jan Lammers bouwde ongemerkt een puzzelarchief op

HELMOND – Kasteel Helmond, de Warande, de Veestraatbrug en de Kapel van Binderen zijn voor de meeste Helmonders vertrouwde plekken. Bij Jan Lammers verdwijnen ze eerst in een doos, om vervolgens in duizend stukjes weer op tafel te belanden. De gepensioneerde reclameman uit Helmond heeft inmiddels 175 verschillende legpuzzels ontworpen. Opmerkelijk detail: zelf heeft hij er nog nooit één gelegd.

Wat ooit begon met het idee om één persoonlijke puzzel te maken, groeide in ongeveer tien jaar tijd uit tot een collectie met stads- en dorpsgezichten uit grote delen van Nederland. Onder de naam PuzzelLokaal kiest Lammers voor locaties die inwoners onmiddellijk moeten herkennen.

In Helmond hoeft hij daarvoor niet lang te zoeken. Het kasteel komt in meerdere uitvoeringen terug, maar ook de Warande, de Veestraatbrug en Kapel van Binderen kregen een plaats in de collectie. Buiten de stad koos hij onder meer voor het Philips Stadion in Eindhoven, de Sint-Jan in Den Bosch en de Rotterdamse Kop van Zuid.

De oorsprong van PuzzelLokaal ligt bij de moeder van Lammers. Zij puzzelde veel en bracht haar zoon op het idee dat een afbeelding uit de eigen omgeving misschien aantrekkelijker zou zijn dan de traditionele afbeeldingen die vaak op puzzeldozen staan.

Het plan was om voor haar een puzzel met een herkenbare plek uit Beek en Donk te maken. Tot uitvoering kwam het aanvankelijk niet. Zijn moeder overleed voordat Lammers het idee kon realiseren.

Jaren later pakte hij het alsnog op. Voor zijn tante maakte hij een puzzel van Kasteel Eikenlust in Beek en Donk. Dat persoonlijke cadeau bleek uiteindelijk het begin van iets veel groters.

PuzzelLokaal verscheen in 2016 op de markt. Het uitgangspunt was eenvoudig: geen fantasielandschappen of anonieme vakantiekiekjes, maar kerken, kastelen, pleinen, straten en andere plekken waarmee mensen een band hebben.

De nadruk lag aanvankelijk sterk op Brabant. Inmiddels is die grens ruimschoots overschreden. In de collectie zijn tegenwoordig plaatsen verspreid over het hele land terug te vinden.

Dat leverde een bijzonder soort geografisch archief op. Van kleine Brabantse dorpen tot grote steden: steeds vormt een herkenbare locatie het middelpunt. De Rotterdamse Kop van Zuid behoort tot de ontwerpen die het goed doen, terwijl in Brabant de Sint-Jan in Den Bosch populair is.

Toch blijft Helmond nadrukkelijk aanwezig. De stad waar Lammers woont, vormt met verschillende ontwerpen een herkenbaar onderdeel van zijn assortiment.

Een mooie foto is daarbij niet automatisch een goede puzzelfoto. Grote egale vlakken kunnen iemand die duizend stukjes op tafel heeft liggen behoorlijk dwarszitten.

Daarom kijkt Lammers bij het kiezen en bewerken van beelden ook naar details, structuur en kleurverschillen. Een strakblauwe lucht ziet er op een foto aantrekkelijk uit, maar levert bij een legpuzzel tientallen stukjes op die nauwelijks van elkaar zijn te onderscheiden.

Soms worden daarom kleine visuele elementen aan een beeld toegevoegd. Takken, bladeren of andere details kunnen een moeilijk vlak net voldoende herkenningspunten geven om het leggen aangenamer te maken.

Zijn achtergrond in de reclamewereld komt daarbij van pas. Fotografie, beeldselectie en grafische bewerking zijn minstens zo belangrijk als het uiteindelijke productieproces.

Dat sommige mensen verder gaan dan af en toe een doos bestellen, blijkt uit een vaste klant uit Eindhoven. De 86-jarige Ben heeft inmiddels rond de 145 ontwerpen van Lammers gemaakt en komt daarmee dicht in de buurt van de volledige verzameling.

Wanneer er bij hem een stukje ontbreekt, wordt het probleem op een opvallend persoonlijke manier opgelost. Lammers brengt een vervangend stukje zo nodig zelf langs.

Dat past bij de manier waarop hij zijn puzzelactiviteiten heeft ingericht. Ondanks de omvang van de collectie is PuzzelLokaal geen anonieme puzzelfabriek geworden. Persoonlijk contact met kopers speelt nog altijd een belangrijke rol.

Het sluit bovendien aan bij zijn bezigheden na zijn pensioen. Lammers werkt nog enkele uren per week als fietskoerier. Een puzzel bezorgen kan daardoor soms letterlijk op de fiets gebeuren.

Een deel van het assortiment wordt via internet verkocht. Daarnaast zijn puzzels van Helmond lokaal verkrijgbaar geweest en worden onder meer exemplaren bij De Ganzenveer aangeboden. Ook Kasteel Helmond speelt een rol in de lokale verkoop.

Online is de reeks ondertussen veel groter geworden dan de Brabantse collectie waarmee het allemaal begon. Naast Helmond en omliggende plaatsen zijn inmiddels tal van Nederlandse steden vertegenwoordigd.

En na 175 ontwerpen is het project nog niet klaar.

Op de kaart van Nederland ontbreekt voor Lammers nog een belangrijke puzzelbestemming: Maastricht. Hij zoekt daarvoor een beeld dat niet alleen mooi is, maar onmiddellijk herkenbaar maakt welke stad de puzzelaar stukje voor stukje tevoorschijn haalt.

Tot die geschikte foto gevonden is, blijft er daardoor minimaal één stukje van zijn Nederlandse puzzelkaart open.