Na 104 jaar valt het doek voor Sint Jozefkoor in Helmond: eeuwenoude zangtraditie verdwijnt

HELMOND – Een vertrouwd geluid verdwijnt uit de Sint-Jozefkerk. Na ruim een eeuw stopt het Sint Jozefkoor met het verzorgen van gregoriaanse kerkmuziek tijdens de zondagse eucharistievieringen. De hoge leeftijd van de zangers en het uitblijven van nieuwe leden maken voortzetting onmogelijk. Op zondag 3 januari 2027 klinkt het koor voor de allerlaatste keer.

Het afscheid betekent meer dan het verdwijnen van een plaatselijke zangvereniging. Het Sint Jozefkoor vertegenwoordigt een bijzondere muzikale traditie die jarenlang nauw verweven was met het katholieke leven in Helmond. Generaties kerkgangers groeiden op met de Latijnse gezangen die iedere zondag door de kerk klonken.

Voor dirigent Jos Leenen (77) komt daarmee ook een persoonlijk tijdperk ten einde. Hij is al tientallen jaren verbonden aan de gregoriaanse kerkmuziek. Hoewel het naderende afscheid emoties oproept, overheerst de waardering voor alles wat het koor in meer dan honderd jaar heeft opgebouwd.

De geschiedenis begint in oktober 1922, toen Henri Michielsen het Sint Jozefkoor oprichtte. In de jaren daarna ontwikkelde de vereniging zich tot een belangrijk onderdeel van het muzikale en kerkelijke leven in Helmond.

Een grote rol was weggelegd voor muziekpedagoog Theo Driessen. Hij begon in 1929 met de muzikale vorming van vijftien jongens van de Sint-Jozefschool. Daarbij gebruikte hij de Ward-methode, een onderwijssysteem waarin gehoortraining, ritmegevoel, stemontwikkeling en het lezen van muziek centraal staan.

Uit dit initiatief ontstonden de Sint Jozefzangertjes. De opleiding groeide uit tot een belangrijke voedingsbodem voor de kerkelijke zangcultuur in de stad. Jongeren leerden niet alleen zingen, maar maakten ook kennis met de muzikale tradities en rituelen van de katholieke eredienst.

Juist die structurele opleiding vormt tegenwoordig een ontbrekende schakel. Waar kinderen vroeger al op jonge leeftijd met kerkzang in aanraking kwamen, is die vanzelfsprekende kennismaking grotendeels verdwenen.

Het gregoriaans behoort tot de oudste overgeleverde vormen van westerse kerkmuziek. Kenmerkend zijn de Latijnse teksten, de eenstemmige melodieën en het ontbreken van een strak muzikaal maatgevoel.

Alle zangers volgen dezelfde melodische lijn. Dat lijkt eenvoudig, maar stelt hoge eisen aan ademhaling, uitspraak en onderlinge afstemming. Anders dan bij veel moderne muziek wordt het verloop van de zang grotendeels bepaald door de tekst.

De gezangen hebben bovendien een vaste plaats binnen de katholieke liturgie. Welke muziek wordt gezongen, hangt onder meer samen met de kerkelijke kalender en de betreffende viering.

Voor een goede uitvoering zijn langdurige oefening, muzikale kennis en een hechte samenwerking nodig. Met het ouder worden van de huidige koorleden en het ontbreken van opvolgers werd het steeds moeilijker om het vertrouwde niveau vast te houden.

Het Sint Jozefkoor liet in de afgelopen decennia ook buiten de eigen parochie van zich horen. De zangers namen deel aan muzikale bijeenkomsten in binnen- en buitenland, maakten opnamen en bezochten belangrijke centra voor gregoriaanse muziek.

Daarnaast werkte het gezelschap mee aan radio- en televisieproducties. Tussen 2018 en 2020 was het koor zestien keer te zien en te horen tijdens uitgezonden eucharistievieringen vanuit Helmond.

Bijzonder was ook de aandacht voor historisch muzikaal erfgoed. Zo werkte het koor in 2014 aan de verspreiding van een reproductie van een zestiende-eeuws Helmonds gebedenboek, het Vesperale van Margriet van Cortenbach. Gezangen uit dit eeuwenoude manuscript werden eveneens opgenomen.

Daarmee droeg de vereniging niet alleen bij aan de wekelijkse kerkdiensten, maar ook aan het bewaren en doorgeven van historische muziek.

De beëindiging van het koor betekent niet dat de zondagse vieringen in de Sint-Jozefkerk verdwijnen. Een jongere muziekgroep neemt de muzikale invulling over. De vorm verandert daarmee, maar de plaats van muziek binnen de eredienst blijft behouden.

De kerk aan de Tolpost is zelf eveneens een belangrijk onderdeel van de Helmondse geschiedenis. Het neogotische gebouw, dat tussen 1922 en 1927 tot stand kwam, heeft de status van rijksmonument. Het koor en de kerk ontwikkelden zich daardoor gedurende vrijwel dezelfde periode.

Voor de huidige zangers wordt het afscheid vooral voelbaar naarmate de laatste vieringen dichterbij komen. Melodieën die jarenlang jaarlijks terugkeerden, worden nu voor het laatst gezamenlijk gezongen.

Op zondag 3 januari 2027 verzorgt het Sint Jozefkoor voor de laatste keer de vaste en wisselende gregoriaanse gezangen tijdens de viering van de Openbaring van de Heer, ook bekend als Driekoningen.

De precieze aanvangstijd en verdere invulling van het afscheid worden nog bekendgemaakt.

Na 104 jaar komt daarmee een einde aan een opmerkelijk lang hoofdstuk in de Helmondse kerk- en muziekgeschiedenis. De opnamen, herinneringen en muzikale nalatenschap blijven bestaan, maar de vertrouwde gezamenlijke zang op zondagmorgen zal niet meer terugkeren.