Waarom het in de ene wijk van Helmond warmer is dan in de andere

Wie op een hete zomerdag vanuit het centrum van Helmond richting een groene wijk fietst, kan het verschil soms letterlijk voelen. Hoewel de afstand maar een paar kilometer bedraagt, kan de temperatuurbeleving behoorlijk verschillen. Vooral de hoeveelheid steen, asfalt, bebouwing, bomen en water bepaalt hoe warm een buurt wordt.

Dat verschijnsel staat bekend als het stedelijk hitte-eilandeffect. Gebouwen, straten en pleinen nemen overdag veel warmte van de zon op en geven die later weer af. In wijken met veel groen werkt dat anders. Bomen zorgen voor schaduw en planten en vochtige grond kunnen door verdamping voor extra verkoeling zorgen.

Binnen Helmond zijn die verschillen duidelijk zichtbaar. Vooral dichtbebouwde en sterk verharde delen van de stad kunnen tijdens warme zomerdagen flink opwarmen. Het centrum en verschillende bedrijventerreinen vallen daarbij op.

De gemeente Helmond houdt zelf rekening met hittestress en laat op kaarten zien waar de gevolgen van extreem warme dagen het grootst kunnen zijn. Op sommige sterk verharde plekken kunnen oppervlakken tijdens zomerse hitte temperaturen van rond de 45 graden bereiken.

Dat betekent overigens niet dat de luchttemperatuur daar ook 45 graden is. Bestrating, daken en asfalt kunnen in de volle zon aanzienlijk heter worden dan de lucht erboven.

Ook de daadwerkelijke luchttemperatuur kan binnen een stad verschillen. Het stedelijk hitte-eilandeffect kan ervoor zorgen dat bebouwde gebieden enkele graden warmer zijn dan groene of minder dichtbebouwde delen. Vooral 's avonds en 's nachts kan dat verschil goed merkbaar blijven.

Juist midden in het Helmondse centrum is ook te zien wat groen kan doen. Het Burgemeester Geukerspark vormt een opvallend contrast met de omliggende bebouwing en bestrating.

In het park staan verschillende soorten bomen en duizenden vaste planten. Ook de Stadse Aa loopt hier weer bovengronds door de stad. De combinatie van bomen, planten, gras en water maakt het gebied anders dan de omliggende straten en pleinen.

Het Burgemeester Geukerspark vormt samen met de groene omgeving rond het kasteel een van de belangrijkste groenere plekken binnen het centrumgebied. Zulke locaties zijn niet alleen aantrekkelijk om te verblijven, maar kunnen op hete dagen ook schaduw en verkoeling bieden.

Daarmee laat het park goed zien hoe groot de verschillen binnen een relatief klein gebied kunnen zijn. Een stenen plein in de volle zon kan sterk opwarmen, terwijl het enkele honderden meters verder onder volwassen bomen aanzienlijk aangenamer kan aanvoelen.

Een groter groen gebied zoals De Warande heeft nog meer mogelijkheden om warmte te temperen. De vele bomen zorgen voor schaduw en de onverharde bodem houdt meer vocht vast dan bestrating.

Bomen werken daarbij op twee manieren. Hun bladerdek houdt een deel van het zonlicht tegen en tegelijkertijd verdampen bomen water via hun bladeren. Voor die verdamping is energie nodig, waardoor warmte aan de omgeving wordt onttrokken.

Wie tijdens een warme dag vanuit een versteend deel van Helmond De Warande binnenloopt, kan daarom een duidelijk verschil ervaren.

In straten met weinig groen gebeurt vrijwel het tegenovergestelde. Baksteen, beton, tegels en asfalt slaan overdag zonnewarmte op.

Als de zon eenmaal onder is, verdwijnt die warmte niet direct. Gebouwen en bestrating geven hun opgeslagen energie langzaam terug aan de omgeving. In dichtbebouwde straten kan warmte bovendien minder gemakkelijk ontsnappen.

Verkeer, airconditioning en andere menselijke activiteiten voegen daar lokaal nog extra warmte aan toe.

Dat verklaart waarom het in delen van het centrum 's avonds nog onaangenaam warm kan zijn terwijl het in groene delen van Helmond al merkbaar is afgekoeld.

Niet alleen de temperatuur midden op de dag is belangrijk. Juist warme nachten spelen bij hittestress een grote rol.

Wanneer het gedurende meerdere dagen heet blijft en de temperatuur 's nachts nauwelijks daalt, krijgt het lichaam minder gelegenheid om te herstellen. Vooral ouderen, jonge kinderen en mensen met een kwetsbare gezondheid lopen daardoor meer risico tijdens langdurige perioden met hoge temperaturen.

Een groene inrichting van woonwijken wordt daarom steeds belangrijker. Niet alleen grote parken tellen mee. Ook bomen langs straten, groene tuinen, plantsoenen, groene daken en minder bestrating kunnen bijdragen aan een aangenamer lokaal klimaat.

De gemeente Helmond houdt bij nieuwe ontwikkelingen steeds nadrukkelijker rekening met klimaatverandering en hittestress.

Binnen plannen voor Centrum+ moet meer ruimte ontstaan voor groen en water. Ook het verder zichtbaar maken en verbinden van de Stadse Aa speelt daarin een rol. De waterloop moet steeds meer onderdeel worden van een groene en blauwe structuur door de stad.

Het Burgemeester Geukerspark is daar al een duidelijk voorbeeld van. Ook het 25 Septemberpark past binnen die ontwikkeling.

Bij nieuwe woningbouw in het centrum wordt bovendien ruimte voor extra groen meegenomen. De ambitie is dat de forse groei van het aantal woningen niet automatisch leidt tot nog meer steen, maar juist wordt gecombineerd met vergroening.

Wie wil weten waarom het op de ene plek in Helmond warmer voelt dan op de andere, hoeft dus niet alleen naar de thermometer te kijken.

Een straat met volwassen bomen, tuinen en weinig bestrating kan tijdens een warme dag veel aangenamer zijn dan een nabijgelegen plein of parkeerterrein zonder schaduw.

Daarvoor hoef je niet eens van het centrum naar de rand van Helmond te reizen. Het verschil tussen een versteende straat en een groene plek zoals het Burgemeester Geukerspark kan binnen enkele minuten lopen al merkbaar zijn.

En nu perioden met hoge temperaturen vaker voorkomen, wordt de inrichting van straten, pleinen en wijken steeds belangrijker voor de vraag hoe prettig Helmond tijdens warme zomerdagen blijft.