Drone moet Helmond helpen schade aan riool eerder te ontdekken

HELMOND – Een drone die onder de grond op zoek gaat naar scheuren, lekkages en andere gebreken. Helmond experimenteert met deze nieuwe manier van rioolinspectie. De gemeente hoopt daarmee moeilijk bereikbare delen van het ondergrondse stelsel sneller en veiliger te kunnen controleren.

De eerste proef werd dinsdag 25 augustus uitgevoerd. Daarbij werd een speciale inspectiedrone door een deel van de Helmondse riolering gestuurd. Anders dan een gewone camerawagen kan het toestel zich vrij door grotere ondergrondse ruimtes bewegen en daardoor ook plekken bekijken die vanaf de bodem of vanuit een inspectieput lastig zichtbaar zijn.

Bijzonder aan de Helmondse proef is vooral de manier waarop de beelden worden verwerkt. De inspectie wordt uitgevoerd volgens NEN-EN 13508-2, de Europese norm voor het vastleggen en coderen van waarnemingen bij visuele inspecties van buitenriolering. Daardoor moeten beschadigingen op een gestandaardiseerde manier worden geregistreerd en kunnen de gegevens later worden gebruikt in het reguliere rioolbeheer.

Volgens de gemeente en de betrokken bedrijven kan een drone-inspectie in geschikte riooldelen tot ongeveer 75 procent sneller verlopen dan een traditionele controle. Een belangrijk voordeel is bovendien dat medewerkers niet of minder vaak een besloten ondergrondse ruimte hoeven te betreden. Vooral bij grote leidingen, tunnels en constructies onder bijvoorbeeld spoorwegen kan dat een verschil maken.

De techniek is niet bedoeld om van vandaag op morgen alle bestaande inspectiemethoden te vervangen. De proef moet juist duidelijk maken voor welke soorten leidingen en beschadigingen een drone voldoende nauwkeurige informatie oplevert. Ook zaken als bereik, beeldkwaliteit, vervuiling van de cameralens en de mogelijkheid om alle delen van een leiding goed vast te leggen spelen daarbij een rol.

De gekozen normering is daarbij belangrijk. NEN-EN 13508-2 schrijft een coderingssysteem voor waarmee onder meer vervormingen, scheuren, breuken, beschadigde verbindingen, wortelingroei, afzettingen en lekkages kunnen worden vastgelegd. Hierdoor zijn inspectieresultaten onderling beter vergelijkbaar.

De proef gaat daarmee over meer dan alleen een opvallend stukje techniek. De riolering vormt een van de kostbaarste bezittingen van de gemeente.

In het Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 raamde Helmond de totale vervangingswaarde van de gemeentelijke water- en rioleringsvoorzieningen op meer dan 660 miljoen euro. De gemeente trekt in diezelfde planperiode gemiddeld ongeveer 241.000 euro per jaar uit voor onderzoek naar onder meer het functioneren en de technische staat van het watersysteem.

Inspecties bepalen mede waar onderhoud, reparatie, renovatie of volledige vervanging nodig is. Het Helmondse riool verkeert volgens het gemeentelijke beheerplan over het algemeen nog in goede staat. Bij eerdere onderzoeken kwamen vooral scheuren, lekkende voegen en ingroeiende boomwortels naar voren. Voor vrijvervalriolen rekent de gemeente bij haar langetermijnplanning met een gemiddelde technische levensduur van ongeveer honderd jaar.

Juist daardoor kan vroegtijdig vaststellen van plaatselijke schade financieel interessant zijn. Wanneer een probleem tijdig wordt ontdekt, hoeft niet automatisch een complete leiding te worden vervangen. Helmond kijkt bijvoorbeeld ook naar relining, waarbij aan de binnenzijde van een bestaande leiding een nieuwe kunststof laag wordt aangebracht. Dat kan goedkoper zijn en veroorzaakt doorgaans minder overlast boven de grond.

Dronegebruik onder de grond is op zichzelf niet nieuw. Ook elders zijn onbemande toestellen al gebruikt om riolen, waterkelders en andere afgesloten infrastructuur te bekijken. Zo werd enkele jaren geleden bij de rioolwaterzuivering in Eindhoven al een drone ingezet voor inspecties van moeilijk toegankelijke vuilwaterkelders.

De vernieuwing in Helmond zit daarom vooral in de poging om de dronebeelden daadwerkelijk onderdeel te maken van een reguliere, volgens de Europese rioolinspectienorm uitgevoerde inspectie. De gemeente noemt dat een primeur en zegt dat de toepassing op deze manier nog nauwelijks voorkomt in Nederland.

Bij de proef zijn naast de gemeente onder meer vandervalk+degroot en Smart AIS betrokken. Dat laatste bedrijf gebruikt voor inspecties in besloten ruimtes onder andere de Flyability Elios 3, een beschermde indoor-drone met camera en LiDAR-technologie. Smart AIS heeft hetzelfde type toestel eerder ingezet voor inspecties van moeilijk toegankelijke industriële ruimtes.

Of drones voortaan structureel boven – of beter gezegd onder – Helmond worden ingezet, hangt af van de resultaten van de proef. Niet alleen snelheid en veiligheid tellen daarbij mee. De beelden moeten ook nauwkeurig genoeg zijn om beschadigingen volgens de geldende inspectieregels te herkennen en vast te leggen.

Wanneer dat lukt, kan de technologie vooral interessant zijn voor locaties waar een traditionele camera moeilijk bij kan of waar menselijke betreding ingewikkeld en kostbaar is. Helmond kan daarmee eerder bepalen waar daadwerkelijk moet worden ingegrepen en waar een riool nog jaren zonder groot onderhoud mee kan.

Daarmee vindt een deel van het toekomstige onderhoud van de stad mogelijk al plaats voordat inwoners er boven de grond iets van merken.