Helmond vraagt Rijk om langdurige steun: wethouder Van den Waardenburg brengt zorgen groeistad naar Den Haag

HELMOND – Helmond voert de druk op Den Haag op om meer en vooral langdurig te investeren in wijken die tijdens de snelle groei van de stad zijn ontstaan. Wethouder Gaby van den Waardenburg heeft namens Helmond samen met bestuurders van zes andere zogenoemde New Towns een nieuw onderzoek aangeboden aan minister Elanor Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Daaruit blijkt dat de problemen rond leefbaarheid, bereikbaarheid, veiligheid en kansengelijkheid volgens de steden niet meer door gemeenten alleen kunnen worden opgelost.

Van den Waardenburg maakt namens Helmond deel uit van de New Town Alliantie. Daarin werken Almere, Capelle aan den IJssel, Helmond, Nieuwegein, Nissewaard, Purmerend en Zoetermeer samen. De steden willen dat het Rijk hun bijzondere positie erkent en met een meerjarige aanpak komt.

De Helmondse wethouder was betrokken bij de presentatie van het onderzoek aan de minister. Vrijwel tegelijkertijd spraken burgemeesters van de zeven steden met leden van de Tweede Kamer. Burgemeester Sjoerd Potters vertegenwoordigde Helmond bij dat overleg.

Daarmee werd de boodschap vanuit Helmond op twee bestuurlijke niveaus in Den Haag neergelegd: bij het kabinet én bij de landelijke politiek.

Voor Van den Waardenburg draait de samenwerking niet uitsluitend om extra woningbouw. De New Towns vragen juist aandacht voor de gevolgen van tientallen jaren snelle stedelijke groei.

Helmond breidde vanaf de jaren zeventig in hoog tempo uit. Complete woonwijken, wegen, scholen, groenvoorzieningen en andere voorzieningen werden in betrekkelijk korte tijd gerealiseerd. Een groot deel daarvan bereikt nu ongeveer gelijktijdig een leeftijd waarop renovatie, verduurzaming of vervanging noodzakelijk wordt.

Tegelijkertijd spelen in verschillende wijken sociale vraagstukken. Het gaat onder meer om bestaanszekerheid, gezondheid, kansen voor kinderen en jongeren, veiligheid en de kwaliteit van woningen en de woonomgeving.

Juist die combinatie maakt de situatie volgens de New Town Alliantie anders dan in veel andere gemeenten.

Voor Helmond komt Rijpelberg in het nieuwe onderzoek nadrukkelijk naar voren. De wijk behoort tot de gebieden die sterk samenhangen met de snelle uitbreiding van Helmond als groeistad.

Voor de periode tot en met 2031 is in de onderzochte Helmondse aanpak een aanvullend pakket van ongeveer 26 miljoen euro opgenomen. Het grootste gedeelte daarvan heeft betrekking op bereikbaarheid en mobiliteit. Daarnaast wordt geld voorzien voor onder meer wonen, gezondheid, de openbare ruimte, ondersteuning van inwoners en maatregelen om de sociale positie van bewoners te versterken.

Vrijwel het volledige bedrag moet volgens de huidige berekeningen nog worden gedekt.

Daarmee wordt duidelijk waarom Van den Waardenburg en haar collega-bestuurders naar Den Haag kijken. Gemeenten kunnen zelf investeren, maar de omvang en duur van de opgave zouden volgens de zeven steden te groot zijn om alleen uit lokale begrotingen te betalen.

Een belangrijk punt in de Haagse boodschap is dat de aanpak niet afhankelijk moet worden van telkens nieuwe tijdelijke subsidies.

De zeven steden zien nu dat projecten in wijken soms enkele jaren kunnen draaien en vervolgens onder druk komen te staan wanneer een subsidieregeling stopt. Zij willen daarom een afzonderlijke landelijke New Town-strategie met financiële zekerheid voor een veel langere periode.

De gedachte daarachter is dat problemen die gedurende tientallen jaren zijn ontstaan ook niet binnen één collegeperiode kunnen worden opgelost.

De New Towns vragen het Rijk daarom om drie zaken: een gezamenlijke landelijke strategie, een aparte positie voor New Towns binnen rijksbeleid en subsidieregelingen die beter en langduriger aansluiten bij wat in wijken daadwerkelijk nodig is.

Het nieuwe onderzoek probeert ook in geld uit te drukken wat een brede aanpak kan opleveren.

Voor de zeven steden gezamenlijk wordt berekend dat iedere geïnvesteerde euro uiteindelijk ongeveer €1,20 aan maatschappelijke baten kan opleveren.

Het gaat daarbij niet om geld dat rechtstreeks terugvloeit naar de gemeentekas. Onder maatschappelijke baten vallen bijvoorbeeld betere ontwikkelingsmogelijkheden voor kinderen, minder zorggebruik, betere woningen en buurten en verbeteringen op het gebied van werk, gezondheid en leefbaarheid.

Volgens de berekeningen kunnen bij een brede langdurige aanpak in de zeven steden onder meer ongeveer 1.600 leerlingen betere ontwikkelingskansen krijgen, kan de leefkwaliteit van circa 153.000 woningen verbeteren en zouden naar verwachting ongeveer 28.000 mensen minder zorg nodig hebben.

Voor Helmond afzonderlijk moet voorzichtig met de verhouding van €1,20 worden omgegaan. Dat cijfer is een gemiddelde voor alle zeven steden samen en kan daarom niet rechtstreeks worden vertaald naar iedere euro die specifiek in Helmond wordt geïnvesteerd.

Helmond wijkt bovendien enigszins af van het klassieke beeld van een New Town. De stad bestond al eeuwen voordat het landelijke groeikernenbeleid werd ingevoerd.

De omslag kwam in de jaren zeventig, toen Helmond vanuit het Rijk een belangrijke rol kreeg bij het opvangen van de groeiende woningbehoefte. De stad breidde vervolgens zeer snel uit.

Wijken als Rijpelberg en Brouwhuis zijn daar zichtbare resultaten van.

Dat verleden werkt volgens de samenwerkende gemeenten nu door. Veel woningen en voorzieningen stammen uit ongeveer dezelfde periode, terwijl tegelijkertijd steeds meer betaalbare woningen worden bewoond door huishoudens die relatief weinig financiële ruimte hebben.

Daarmee komen fysieke en sociale problemen op dezelfde plaatsen samen.

Dat wethouder Gaby van den Waardenburg persoonlijk betrokken was bij de overhandiging van het onderzoek is daarom voor Helmond meer dan een ceremonieel moment.

Zij vertegenwoordigt de stad binnen het gezamenlijke bestuurlijke overleg en moet ervoor zorgen dat de specifieke Helmondse situatie wordt meegenomen bij een eventuele landelijke New Town-aanpak.

De minister heeft aangegeven de zorgen van de steden te herkennen en het onderzoek nader te zullen bestuderen. Concrete toezeggingen over nieuwe miljoenen voor Helmond zijn er op dit moment echter nog niet.

Ook de Tweede Kamer speelt daarbij een belangrijke rol. Daar bestaat al brede steun voor het ontwikkelen van een afzonderlijke New Town-strategie.

De volgende stap wordt daarmee bepalend: wordt de politieke steun ook vertaald naar structureel geld?

Voor Helmond is het belangrijk onderscheid te maken tussen de plannen en daadwerkelijk beschikbaar geld.

De circa 26 miljoen euro die in het onderzoek voor de Helmondse aanpak wordt genoemd, is geen subsidie die deze week vanuit Den Haag is toegezegd. Het is een berekening van wat voor het onderzochte maatregelenpakket nodig zou zijn.

De gesprekken waarbij Van den Waardenburg en Potters deze week aanwezig waren, vormen daarmee vooral een nieuwe fase in de lobby.

Helmond probeert samen met de andere zes New Towns te voorkomen dat wijken die ooit mede dankzij nationaal groeibeleid in korte tijd zijn gebouwd, tientallen jaren later uitsluitend een probleem van de gemeente worden.

Of Den Haag die redenering overneemt en ook financieel verantwoordelijkheid wil dragen, moet de komende maanden blijken.