Stroom wordt nieuwe bottleneck voor bouwplannen in Helmond: deadline nadert snel

Een bouwvergunning, grond en financiering zijn straks niet meer voldoende om een nieuwbouwproject in Helmond daadwerkelijk van de grond te krijgen. Ook ruimte op het elektriciteitsnet wordt een steeds bepalender factor. Ontwikkelaars van woningen en onderwijsgebouwen hebben nog tot 4 september om hun plannen bij de gemeente neer te leggen. Wie te laat is, dreigt achteraan te moeten aansluiten.

De druk op het elektriciteitsnet begint daarmee steeds nadrukkelijker door te werken in de woningbouw. Helmond wil de komende jaren fors groeien, maar nieuwe woningen hebben weinig waarde wanneer bij oplevering onvoldoende capaciteit beschikbaar is om ze van elektriciteit te voorzien.

Om dat risico eerder in beeld te krijgen verandert vanaf 1 oktober de manier waarop stroomcapaciteit voor nieuwbouw wordt aangevraagd. Gemeenten mogen dan al veel eerder in het ontwikkelproces een aanvraag indienen voor woningen en scholen die binnen tien jaar moeten worden gerealiseerd.

Voor Helmond betekent dat eerst een race tegen de kalender.

Ontwikkelaars moeten hun projecten uiterlijk vrijdag 4 september compleet bij de gemeente hebben aangemeld. Een project dat uit meerdere bouwfasen bestaat, moet bovendien per fase worden opgegeven.

Alleen aanmelden is niet voldoende. Ontbreken noodzakelijke stukken of gegevens na het verstrijken van de deadline, dan komt het project niet op de eerste Helmondse ranglijst.

Dat kan grote gevolgen hebben. Het moment waarop een aanvraag uiteindelijk bij de netbeheerder terechtkomt, speelt mee bij de positie op de wachtlijst.

De gemeente bepaalt daarom in welke volgorde de Helmondse projecten vanaf oktober worden ingediend.

Niet ieder project krijgt daarbij automatisch dezelfde positie. Helmond kijkt allereerst naar het moment waarop de bouw moet beginnen. Projecten die eerder van start gaan, krijgen een gunstiger plek.

Wanneer dat geen onderscheid oplevert, wordt gekeken hoe concreet een plan inmiddels is. Een ontwikkeling waarvoor vergunningen, overeenkomsten en andere noodzakelijke documenten al verder zijn uitgewerkt, kan daardoor hoger eindigen dan een project dat voornamelijk nog op papier bestaat.

Daarna komt het maatschappelijke belang in beeld.

Projecten binnen aangewezen grootschalige woningbouwgebieden kunnen daarbij een voordeel hebben. Ook het aandeel betaalbare woningen speelt een rol. Plannen met meer dan 30 procent sociale huur, middenhuur of betaalbare koop kunnen hoger worden gerangschikt. Voor de categorie lage middeldure koop hanteert Helmond in 2026 een grens van maximaal 295.000 euro.

Pas daarna wordt gekeken naar het moment waarop de woningen of het onderwijsgebouw naar verwachting worden opgeleverd.

Zelfs een loting behoort tot de mogelijkheden.

Wanneer twee of meer bouwprojecten na alle beoordelingsstappen exact gelijk eindigen, organiseert Helmond op 11 september een loting in het Huis voor de Stad. Een onafhankelijke partij moet dan bepalen welk project als eerste op de lijst terechtkomt.

Medio september wordt de voorlopige volgorde openbaar gemaakt. Ontwikkelaars krijgen vervolgens tot en met 22 september de gelegenheid om bezwaar te maken tegen de manier waarop hun project is beoordeeld.

Op 29 september wordt de definitieve Helmondse volgordelijst vastgesteld. Twee dagen later kan de gemeente beginnen met het indienen van de aanvragen.

Ook een eerste plaats op de Helmondse lijst betekent niet dat de bouw daarmee verzekerd is van elektriciteit.

Uiteindelijk bepaalt netbeheerder Enexis hoeveel transportcapaciteit beschikbaar is en wanneer die kan worden toegewezen. In gebieden waar het elektriciteitsnet vol zit, komen aanvragen sinds 1 juli op een gezamenlijke wachtlijst.

Daarbij geldt een landelijk systeem voor maatschappelijke prioriteit. Projecten die aantoonbaar ruimte op het elektriciteitsnet creëren staan bovenaan. Daarna volgen functies die noodzakelijk zijn voor onder meer veiligheid en acute zorg. Woningbouw en onderwijs behoren tot de categorie maatschappelijke basisbehoeften en kunnen eveneens voorrang krijgen.

Die voorkeurspositie ontstaat echter niet vanzelf. Voor een bouwproject moet de maatschappelijke prioriteit afzonderlijk worden aangevraagd en onderbouwd.

Bovendien verandert voorrang niets aan het fundamentele probleem: wanneer een lokaal elektriciteitsnet daadwerkelijk zijn maximale capaciteit heeft bereikt, kan ook een belangrijk woningbouwproject niet zomaar worden aangesloten.

Daar wringt het voor Helmond.

De stad heeft de ambitie om tot 2040 ongeveer 15.000 woningen toe te voegen. Alleen Nieuw Brandevoort moet uiteindelijk ruimte bieden aan ongeveer 4.000 woningen en behoort daarmee tot de grootste uitbreidingslocaties in de Brainportregio.

Naast die nieuwe wijk staan op tal van andere plekken woningbouwprojecten gepland of zijn die al in voorbereiding.

Het elektriciteitsnet verandert daardoor van technische randvoorwaarde in een factor die mede kan bepalen welke projecten daadwerkelijk volgens planning kunnen worden gebouwd.

Dat maakt de komende weken belangrijker dan een administratieve aanmeldingsronde doet vermoeden.

De nieuwe werkwijze moet gemeenten en ontwikkelaars vooral eerder duidelijkheid geven. Tot nu toe kwam de aanvraag voor een aansluiting vaak pas relatief laat in het bouwproces aan bod. Vanaf oktober kan voor projecten tot tien jaar vooruit capaciteit worden aangevraagd.

Dat voorkomt echter geen netcongestie.

Netbeheerders waarschuwen dat het op sommige plaatsen jaren kan duren voordat nieuwe kabels, elektriciteitshuisjes of verdeelstations voldoende extra capaciteit opleveren. Daarnaast wordt geprobeerd het bestaande net slimmer te benutten, bijvoorbeeld door grote verbruikers buiten piekuren stroom te laten gebruiken.

Voor projectontwikkelaars ontstaat daarmee een nieuwe werkelijkheid. Niet alleen locatie, vergunningen, bouwkosten en verkoopsnelheid bepalen of een project haalbaar is.

Ook de vraag hoeveel stroom er straks door de kabel kan, wordt een onderdeel van de rekensom.

En in Helmond begint die rekensom ditmaal met één datum: 4 september.