Bijna negen tiende van de zon verdween boven Helmond tijdens zeldzame eclips

HELMOND – Wie woensdagavond op het juiste moment naar de westelijke hemel keek, kreeg boven Helmond een natuurverschijnsel te zien dat zich voorlopig niet meer in deze omvang herhaalt. De maan schoof voor een groot deel voor de zon en veranderde de normaal ronde zonneschijf tijdelijk in een smalle, fel verlichte sikkel. Het heldere zomerweer zorgde ervoor dat de bijzondere zonsverduistering vanuit de regio goed kon worden gevolgd.

Kort na zeven uur begon de maan vanaf de aarde gezien langzaam voor de zon te schuiven. Aanvankelijk was daarvan zonder hulpmiddelen nauwelijks iets te merken, maar naarmate de avond vorderde werd een steeds groter deel van de zon afgedekt.

Voor Helmond lag het hoogtepunt rond 20.12 uur. Op dat moment was ongeveer 88,4 procent van het zichtbare zonneoppervlak verdwenen achter de maan. De zon stond toen nog maar ongeveer zeven graden boven de horizon in westnoordwestelijke richting.

Ondanks de grote bedekking werd het in Helmond niet volledig donker. Daarvoor bleef nog altijd voldoende direct zonlicht over. Wel veranderde het licht merkbaar en was met een geschikte eclipsbril duidelijk te zien hoe slechts een relatief klein deel van de zon zichtbaar bleef.

Juist de lage stand van de zon maakte het verschijnsel extra opvallend. Wie een plek had gevonden met vrij uitzicht richting het westen, kon de gedeeltelijk verduisterde zon dicht boven de horizon zien staan.

Bomen, gebouwen en andere hoge obstakels konden het zicht daardoor tegelijkertijd gemakkelijk blokkeren.

De eclips van woensdag was bijzonder door de omvang van de verduistering. Vanuit Nederland was sinds 11 augustus 1999 niet meer zo'n groot deel van de zon tijdens een zonsverduistering bedekt.

Zonsverduisteringen zijn op zichzelf niet uitzonderlijk. Vrijwel ieder jaar vindt ergens op aarde een gedeeltelijke of totale eclips plaats. Dat een zeer grote verduistering vanaf één specifieke plek goed zichtbaar is, komt echter veel minder vaak voor.

Voor Nederland geldt dat extra sterk. Er volgen de komende jaren nog andere gedeeltelijke zonsverduisteringen, maar die bereiken hier niet de omvang van die van woensdagavond. Een verduistering waarbij vanuit Nederland opnieuw ongeveer evenveel of meer van de zon wordt bedekt, wordt pas in 2081 verwacht.

Nederland lag woensdag buiten de smalle strook waarin de zonsverduistering totaal was. Onder meer delen van Groenland, IJsland en Noord-Spanje lagen wel in het pad van de volledige eclips.

Daar schoof de maan korte tijd volledig voor de zon en werd het midden op de dag of aan het begin van de avond plotseling donker. In Nederland bleef steeds een gedeelte van de zon zichtbaar.

Dat maakte de situatie overigens niet minder gevaarlijk voor de ogen. Ook wanneer bijna negen tiende van het zonneoppervlak wordt afgeschermd, is het resterende zonlicht krachtig genoeg om permanente schade aan het netvlies te veroorzaken. Rechtstreeks kijken zonder een goedgekeurde eclipsbril blijft daarom riskant.

Een zonsverduistering kan maanden of jaren van tevoren exact worden berekend, maar één factor blijft tot het laatste moment onzeker: het weer.

Juist dat pakte woensdag gunstig uit. In Zuidoost-Brabant bleef de hemel tijdens de avond grotendeels helder. Daardoor ging het astronomische schouwspel in Helmond niet schuil achter een dik wolkendek.

Na het maximum kroop de maan langzaam weer van de zonneschijf af. Rond negen uur liep de verduistering ten einde, terwijl de zon zelf al zeer laag boven de horizon stond.

Daarmee was een zeldzaam astronomisch schouwspel voorbij. Wie de bijna verdwenen zon boven Helmond woensdagavond heeft gemist, krijgt voorlopig wel nieuwe zonsverduisteringen te zien — maar voor een exemplaar van deze omvang is aanzienlijk meer geduld nodig.