Helmond trekt langs opvanglocaties tijdens landelijke actie tegen dakloosheid

HELMOND – Wat gebeurt er nadat iemand zijn huis kwijtraakt? Waar kan iemand terecht, hoe ziet maatschappelijke opvang er in de praktijk uit en wat is nodig om ervoor te zorgen dat mensen uiteindelijk weer zelfstandig kunnen wonen? In Helmond worden die vragen donderdag 8 oktober niet op een plein besproken, maar achter de deuren van verschillende locaties van SMO regio Helmond.

De stad doet daarmee mee aan de landelijke actieweek Alles begint met een thuis, die van 5 tot en met 10 oktober in tientallen Nederlandse plaatsen wordt gehouden. De centrale boodschap is dat dakloosheid niet alleen een probleem van opvang en zorg is, maar vooral ook samenhangt met het ontbreken van geschikte en betaalbare woonruimte. 

Helmond kiest voor een eigen vorm. Tijdens SMO on Tour worden op donderdag verschillende locaties van de maatschappelijke opvang bezocht. Daarbij gaat het onder meer om woonvoorzieningen en plekken voor dagbesteding. De rondgang duurt van 10.00 tot 17.00 uur.

Anders dan bijvoorbeeld in Eindhoven, waar op het Catharinaplein een openbare Huiskamer zonder Dak wordt ingericht, richt de Helmondse dag zich vooral op mensen en organisaties die invloed hebben op opvang, wonen en ondersteuning in de stad. Wethouders, gemeenteraadsleden, woningcorporaties, politie en andere samenwerkingspartners behoren tot de doelgroep van de tour. 

Daarmee wil SMO laten zien wat maatschappelijke opvang in Helmond daadwerkelijk inhoudt. De organisatie biedt veel meer dan alleen een bed voor de nacht. Mensen kunnen er terecht voor opvang en begeleiding, maar ook voor hulp bij het zelfstandig wonen, dagbesteding en ondersteuning wanneer financiële of sociale problemen zich opstapelen.

Voor volwassenen zonder kinderen is Huize d'n Herd een van de bekendste opvanglocaties in de stad. Daarnaast heeft SMO voorzieningen voor jongeren en jongvolwassenen en beschikt de organisatie over noodopvang. In de huidige noodopvang is plaats voor tien mensen.

Juist die verschillende vormen van hulp komen tijdens de tour in beeld. De gedachte daarachter is dat beslissingen over wonen, zorg en maatschappelijke ondersteuning niet alleen op papier worden genomen. Door beleidsmakers en andere betrokken organisaties de locaties zelf te laten zien, wordt duidelijker waar mensen in de praktijk tegenaan lopen.

Voor Helmond is de rondgang geen volledig nieuw concept. SMO organiseerde eerder vergelijkbare tours waarbij bestuurders, beleidsmakers en samenwerkingspartners langs verschillende locaties gingen.

Bij de eerste editie werden bijna vijftig betrokkenen verdeeld over bussen door Helmond gereden. Ze bezochten onder meer opvangvoorzieningen, dagbesteding en andere onderdelen van SMO. Een jaar later werd opnieuw een tour gehouden, waarbij juist de mensen achter de opvang en hun levensloop centraal stonden. 

De editie van 8 oktober krijgt door aansluiting bij de landelijke campagne een bredere betekenis. In heel Nederland vragen organisaties deze week aandacht voor de lange periode waarin mensen soms zonder volwaardige woning moeten leven.

Ook in Helmond ligt de nadruk steeds meer op het voorkomen van dakloosheid en het zo snel mogelijk vinden van een duurzame woonoplossing.

Dat is terug te zien in de koers van SMO voor de periode tot 2030. De organisatie richt zich onder meer op het voorkomen van huisuitzettingen, het bieden van stabiliteit en herstel en uiteindelijk op uitstroom naar een zelfstandige plek in de wijk. Ook nieuwe vormen van gemengd wonen moeten daarbij een rol spelen.

Die ontwikkeling sluit aan bij de koers die Helmond al langer volgt. In gemeentelijke woon- en zorgplannen is het streven opgenomen om maatschappelijke opvang waar mogelijk te vervangen door wonen met passende ondersteuning. Ook het landelijke uitgangspunt Eerst een Thuis speelt daarin een rol. 

Een probleem daarbij is dat uitstroom uit de opvang alleen mogelijk is wanneer er daadwerkelijk woningen beschikbaar zijn. Helmond heeft daarom met woningcorporaties afspraken gemaakt over uitbreiding van de sociale woningvoorraad. Tussen 2022 en 2030 moeten minimaal 2.000 sociale huurwoningen worden toegevoegd. 

Tegelijkertijd moet een deel van de woningvoorraad beschikbaar zijn voor inwoners die extra ondersteuning nodig hebben. De gemeente ziet de behoefte aan woonruimte voor onder anderen mensen die dakloos zijn of niet volledig zelfstandig kunnen wonen toenemen. Sinds september gelden daarom ook nieuwe regels voor de vestiging van woonzorgvoorzieningen, zodat per locatie wordt bekeken of een initiatief past bij de wijk en de behoefte in de stad. 

Daarmee raakt de actie van donderdag aan een bredere discussie in Helmond: niet alleen hoeveel opvangplaatsen beschikbaar zijn, maar vooral hoe wordt voorkomen dat mensen langdurig van opvang afhankelijk blijven.

De landelijke campagne probeert bovendien het beeld van dakloosheid te verbreden. Het gaat niet uitsluitend om mensen die zichtbaar op straat slapen. Ook wie noodgedwongen bij anderen verblijft, tijdelijk van adres naar adres verhuist of geen volwaardige eigen woonplek heeft, kan dak- of thuisloos zijn.

Dat maakt het probleem moeilijker zichtbaar. Cijfers over alleen mensen die gebruikmaken van opvang geven daarom niet het volledige aantal dak- en thuisloze mensen weer.

CBS-cijfers over 2024 laten bijvoorbeeld zien dat in centrumregio Helmond 0,52 volwassen dakloze personen per duizend inwoners in nood- of tijdelijke opvang waren geregistreerd. Dat cijfer gaat uitsluitend over geregistreerde gebruikers van dergelijke opvangvoorzieningen en is dus geen telling van alle mensen zonder stabiele woonplek. 

De Helmondse bijdrage aan Alles begint met een thuis draait daarom niet om één demonstratie of bijeenkomst. Een dag lang wordt de dagelijkse praktijk van opvang, begeleiding en dagbesteding aan betrokken organisaties getoond.

Dat moet zichtbaar maken waar opvangorganisaties tegenaan lopen, maar ook wat er nodig is om de stap vanuit opvang naar een eigen woonplek mogelijk te maken.

SMO on Tour vindt donderdag 8 oktober van 10.00 tot 17.00 uur plaats. De organisatie bezoekt meerdere locaties in Helmond.