Honderden panden mogelijk leeg in Helmond, maar gemeente heeft geen actueel overzicht

HELMOND – Hoeveel woningen, winkels en andere gebouwen in Helmond momenteel leegstaan, is bij de gemeente niet precies bekend. De laatste gemeentelijke inventarisatie dateert uit 2023 en leverde destijds een schatting van enkele honderden leegstaande panden op. Sindsdien ontbreekt een actueel totaalbeeld. Dat is opvallend in een stad waar de behoefte aan woningen groot is en de komende jaren duizenden nieuwe huizen moeten worden gebouwd.

De gemeente Helmond houdt geen doorlopende registratie bij waarin alle leegstaande panden worden opgenomen. In plaats daarvan vinden er periodieke controles plaats, doorgaans met enkele jaren ertussen. De uitkomsten geven daardoor vooral inzicht in de situatie op het moment van onderzoek. Veranderingen die zich tussentijds voordoen, worden niet automatisch zichtbaar in een gemeentebreed overzicht.

De meest recente controleactie vond plaats in 2023. Daarbij kwamen vermoedelijk enkele honderden leegstaande adressen naar voren. Hoeveel daarvan inmiddels opnieuw worden gebruikt en hoeveel nieuwe panden sindsdien zijn leeggekomen, is niet vastgesteld in een nieuwe volledige inventarisatie.

Helmond maakt bij het opsporen van mogelijke leegstand gebruik van informatie uit verschillende gemeentelijke afdelingen. Onder meer Burgerzaken, Gegevensbeheer, belastingen en het sociaal domein kunnen afwijkingen signaleren. Ook meldingen van inwoners spelen daarbij een rol.

Wanneer een adres vermoedelijk niet wordt gebruikt, kan de gemeente contact opnemen met de eigenaar of bewoner. Daarbij wordt nagegaan of het pand daadwerkelijk leegstaat en wat daarvoor de reden is. Als reacties uitblijven, kan een aanvullende controle volgen.

De werkwijze betekent echter niet dat alle leegstaande gebouwen voortdurend worden gevolgd. Bovendien beschikt Helmond niet over medewerkers die zich uitsluitend met het registreren en aanpakken van leegstand bezighouden. Voor controleprojecten worden medewerkers vanuit andere gemeentelijke werkzaamheden ingezet.

Dat gemeenten beperkt inzicht hebben in ongebruikte gebouwen, blijkt uit een landelijke inventarisatie van onderzoeksplatform VacantMap. Van de 342 benaderde gemeenten leverden er 287 informatie aan. Daarvan houden 150 gemeenten geen eigen registratie van leegstaande panden bij.

Ook het benutten van informatie van inwoners is lang niet overal gebruikelijk. Bij slechts achttien onderzochte gemeenten is een specifiek digitaal meldpunt voor leegstand beschikbaar. Daarnaast blijkt uit de inventarisatie dat 78 gemeenten geen afzonderlijke personele capaciteit voor dit onderwerp hebben gereserveerd.

Het ontbreken van een registratie maakt het lastiger om langdurige leegstand vroegtijdig te herkennen en gericht contact te zoeken met vastgoedeigenaren.

Voor Helmond speelt het onderwerp tegen de achtergrond van een omvangrijke woningbouwopgave. De stad wil tot 2040 ongeveer 15.000 woningen toevoegen. Een aanzienlijk deel daarvan moet binnen de bestaande bebouwde omgeving worden gerealiseerd.

Naast nieuwbouw kan het opnieuw gebruiken of verbouwen van bestaande gebouwen bijdragen aan het vergroten van het woningaanbod. Leegstaande kantoren, voormalige bedrijfspanden en ruimtes boven winkels kunnen daarvoor mogelijkheden bieden.

Dat betekent niet dat ieder ongebruikt gebouw geschikt is voor bewoning. De bouwkundige staat, bestemming, brandveiligheid en kosten van verbouwing bepalen mede of een pand daadwerkelijk kan worden omgezet in woonruimte.

Hoewel een volledig overzicht ontbreekt, beschikt Helmond op onderdelen wel over informatie. Zo volgt de gemeente de leegstandsontwikkeling in het centrale winkelgebied.

Daar daalde het leegstandspercentage in 2025 van 16,5 naar 15,2 procent. De gemeente probeert samen met ondernemers, vastgoedeigenaren en centrummanagement het centrum aantrekkelijker te maken. Daarbij wordt onder meer ingezet op tijdelijk gebruik en het verbeteren van de uitstraling van lege winkelpanden.

Deze cijfers hebben uitsluitend betrekking op het winkelgebied en geven geen volledig beeld van alle ongebruikte woningen en gebouwen in de stad.

Ook het Centraal Bureau voor de Statistiek brengt leegstand in kaart. De landelijke leegstandsmonitor bevat gegevens op gemeentelijk niveau, maar is gebaseerd op administratieve registraties.

Daarbij wordt onder meer gekeken of op een adres iemand staat ingeschreven, een bedrijf actief is of een gebruiker bekend is. Een pand kan administratief leegstaan terwijl het toch wordt gebruikt. Andersom kan een gebouw gedeeltelijk ongebruikt zijn zonder dat dit uit de registraties blijkt.

De landelijke cijfers vormen daardoor een hulpmiddel om mogelijke leegstand te signaleren, maar vervangen geen actuele controle van de werkelijke situatie in Helmond.

Sinds maart 2026 kunnen gemeenten een belasting invoeren voor woningen die langer dan een jaar leegstaan. Deze leegstandsheffing moet eigenaren stimuleren om ongebruikte woningen weer beschikbaar te maken.

Daarnaast werkt het kabinet aan een verdere aanscherping van de Leegstandwet, waarmee gemeenten meer mogelijkheden moeten krijgen om langdurige leegstand aan te pakken.

Om dergelijke maatregelen gericht toe te passen, is betrouwbaar inzicht in leegstaande panden belangrijk. Voor Helmond blijft de vraag hoeveel gebouwen daadwerkelijk langdurig ongebruikt zijn en welk deel daarvan opnieuw een functie zou kunnen krijgen.

Zolang een nieuwe gemeentebrede inventarisatie ontbreekt, blijft het precieze aantal leegstaande panden onbekend. Daarmee is ook onduidelijk hoeveel bestaande ruimte mogelijk kan bijdragen aan de groeiende behoefte aan woningen in de stad.