Kerkdeuren gaan dicht in Helmond, maar wat gebeurt er daarna met de gebouwen?
10 aug , 6:43 • Helmond
Sint Trudokerk te Stiphout
HELMOND – Een theaterzaal, gezondheidscentrum, kantoor en binnenkort een onderkomen voor jongeren. Wie door Helmond rijdt, komt verschillende voormalige kerken tegen die allang niet meer uitsluitend voor de eredienst worden gebruikt. Sinds deze zomer is daar een nieuw vraagstuk bij gekomen. De Goddelijke Voorzienigheidkerk in Helmond-West sloot op 1 juli. Wat er uiteindelijk met het gebouw gaat gebeuren, is nog niet duidelijk.
De sluiting in Helmond-West maakt een ontwikkeling opnieuw zichtbaar die in de stad al tientallen jaren gaande is. Kerkgebouwen verliezen hun oorspronkelijke functie, maar verdwijnen daarmee niet automatisch uit het straatbeeld.
Soms volgt sloop. Maar Helmond heeft ook voorbeelden waarbij juist het tegenovergestelde gebeurde: het kerkgebouw bleef staan en kreeg een functie die nauwelijks verder verwijderd lijkt van de zondagse mis.
Kerk in Helmond-West sinds juli dicht
De meest actuele situatie speelt aan de Hornestraat. Het parochiebestuur en het bisdom besloten de Goddelijke Voorzienigheidkerk per 1 juli 2026 voor de katholieke eredienst te sluiten.
Daarmee is de kerkelijke functie daadwerkelijk beëindigd. Op de actuele website van de Damiaanparochie worden inmiddels nog twee rooms-katholieke kerken in het westelijke deel van Helmond genoemd: de Sint-Luciakerk in Mierlo-Hout en de Sint-Trudokerk in Stiphout.
Juist over de volgende stap rond de kerk in Helmond-West is publiekelijk veel minder duidelijk. In de geraadpleegde openbare bronnen is nog geen concreet vastgesteld herbestemmingsplan voor het gebouw te vinden.
En dat maakt de kerk journalistiek interessant. Want sluiten is één besluit. Vervolgens beginnen andere vragen: blijft het gebouw behouden, wordt het verkocht, kan het een maatschappelijke functie krijgen of komt uiteindelijk toch sloop in beeld?
Pauluskerk krijgt nog dit jaar nieuw leven
Een paar kilometer verderop is dat stadium al gepasseerd.
De Pauluskerk aan de Paulus Potterlaan wordt momenteel getransformeerd tot het KOEMI-huis, een thuisbasis voor een landelijke katholieke jongeren-, zang- en musicalorganisatie. De kerk moest daarvoor worden aangepast en verduurzaamd. Er komen onder meer een oefen- en theaterruimte, slaapruimten, kantoorruimte, een eetzaal en andere voorzieningen. Een kapel blijft onderdeel van het gebouw.
Het bijzondere aan deze constructie is dat het gebouw weliswaar een heel andere hoofdfunctie krijgt, maar de band met het kerkelijke leven niet volledig verdwijnt. KOEMI wordt hoofdgebruiker en is met de Lambertusparochie een samenwerking voor 25 jaar aangegaan. Ook maatschappelijke activiteiten, waaronder maaltijden voor mensen met weinig financiële middelen en vluchtelingen, kunnen er blijven plaatsvinden.
Volgens de huidige evenementenkalender van de gemeente Helmond staat de opening van het KOEMI-huis gepland voor 25 oktober 2026.
Daarmee laat de Pauluskerk zien dat een kerkgebouw niet noodzakelijk hoeft te kiezen tussen 'kerk' of 'geen kerk'. Verschillende functies kunnen onder hetzelfde dak worden gecombineerd.
Waar het altaar stond, staat nu een podium
Het bekendste voorbeeld van kerkelijke herbestemming in Helmond staat vrijwel midden in de stad.
De Onze-Lieve-Vrouwekerk verloor in 2012 haar religieuze functie en werd vanaf 2013 gebruikt als onderkomen voor Theater Het Speelhuis. Dat gebeurde nadat het oorspronkelijke Speelhuis eind 2011 door brand verloren was gegaan.
Wat aanvankelijk als tijdelijke oplossing begon, bleek zo goed te functioneren dat Helmond besloot het theater permanent in en rond de kerk onder te brengen. De gemeenteraad stemde in 2014 in met definitieve huisvesting op die plek.
Sinds de grote verbouwing vormt de voormalige kerk de kern van het huidige theatercomplex. De kerk zelf bleef herkenbaar, terwijl er nieuwe theaterfuncties omheen werden gebouwd. De gemeente beschrijft Het Speelhuis tegenwoordig als een theater dat is gebouwd rond de voormalige Onze-Lieve-Vrouwekerk en jaarlijks voor voorstellingen en maatschappelijke en culturele activiteiten wordt gebruikt.
Het is waarschijnlijk het meest zichtbare Helmondse voorbeeld van een kerk die niet werd gesloopt om ruimte te maken voor iets nieuws, maar juist onderdeel van dat nieuwe gebruik werd.
Van kerk naar huisarts en apotheek
Aan de Wethouder Ebbenlaan voltrok zich jaren eerder al een vergelijkbare metamorfose.
De Leonarduskerk kwam eind jaren negentig leeg te staan. Na enkele jaren zonder kerkelijke functie werd besloten het rijksmonument te behouden en er een gezondheidscentrum van te maken.
De verbouwing begon in 2006 en in oktober 2007 werd het gezondheidscentrum in gebruik genomen.
Binnen de voormalige kerk werden nieuwe verdiepingen en behandelruimten aangebracht. Tegenwoordig werken er uiteenlopende zorgverleners. De monumentale buitenzijde en herkenbare kerkarchitectuur bleven daarbij behouden.
Daarmee ging een gebouw dat door teruglopend kerkbezoek zijn oorspronkelijke functie verloor niet verloren voor de wijk. De maatschappelijke functie veranderde: van religieuze zorg naar gezondheidszorg.
Een kerk die kantoor werd
Nog ouder is het voorbeeld aan de Kerkstraat Zuid.
Daar staat een voormalige Nederlands Hervormde kerk uit 1847-1848. Het gebouw werd al in de jaren zestig buiten gebruik gesteld als kerk en kreeg daarna verschillende gebruikers. Tegenwoordig wordt het rijksmonument als kantoorruimte gebruikt.
Ook hier bleef dus vooral de buitenkant vertellen waarvoor het gebouw ooit werd neergezet. Wie alleen naar de huidige functie kijkt, zou er geen kerk meer hoeven te verwachten.
Helmond heeft al vaker voor behoud gekozen
De voorbeelden geven een opvallend beeld. Een leegkomende kerk hoeft in Helmond niet automatisch een langdurig leegstaand gebouw te worden.
De stad kent inmiddels verschillende modellen:
- een kerk die theater werd;
- een kerk die gezondheidscentrum werd;
- een voormalig protestants kerkgebouw dat kantoorruimte kreeg;
- een kerk die wordt omgebouwd voor jongeren, theater, verblijf en maatschappelijke activiteiten;
- en sinds deze zomer een kerk waarvan het volgende hoofdstuk nog moet worden geschreven.
Juist die laatste categorie is interessant.
Voor de Goddelijke Voorzienigheidkerk is de sluitingsdatum inmiddels verleden tijd. De vraag naar de toekomst van het gebouw niet.
Meer dan alleen stenen
Dat maakt herbestemming van kerken ingewikkelder dan de verkoop van een willekeurig bedrijfspand. Een kerk is vaak tientallen jaren onderdeel geweest van een wijk. Mensen zijn er gedoopt, getrouwd, namen er afscheid van familieleden en vierden er feestdagen.
Tegelijkertijd moeten grote kerkgebouwen worden onderhouden en verwarmd en moeten nieuwe gebruikers financieel en praktisch met zo'n gebouw uit de voeten kunnen.
Helmond laat zien dat daar soms verrassende oplossingen voor bestaan. Een kerk kan opnieuw onderdeel van de stad worden zonder nog kerk in de traditionele betekenis te zijn.
Bij de Leonarduskerk gaat een patiënt tegenwoordig naar de huisarts waar ooit parochianen bijeenkwamen. In de Onze-Lieve-Vrouwekerk gaat het zaallicht uit voordat de voorstelling begint. En in de Pauluskerk moeten straks jongeren repeteren en overnachten.
De interessantste vraag ligt nu in Helmond-West. Daar zijn de kerkdeuren sinds 1 juli dicht. Wat er achter die deuren hierna gaat gebeuren, moet nog blijken.
loading
Loading
