Ondernemers Oude Aa grijpen zelf in tegen snelle fietsers

HELMOND – Winkeliers in de Oude Aa nemen zelf maatregelen tegen fietsers en fatbikers die met hoge snelheid door het voetgangersgebied rijden. Reclameborden worden zo op straat geplaatst dat tweewielers moeten afremmen. Een recent bijna-ongeluk met twee jonge kinderen vormde de directe aanleiding, maar de discussie over fietsers in het Helmondse winkelcentrum speelt al veel langer.

De smalle Oude Aa is overdag onderdeel van het voetgangersgebied in het centrum. Toch rijden er volgens ondernemers dagelijks gewone fietsen, elektrische fietsen en fatbikes door de straat. Vooral de combinatie van snelheid, winkelend publiek en het beperkte zicht bij winkeluitgangen zorgt voor gevaarlijke situaties.

De maat was begin augustus vol nadat twee kinderen vanuit een winkel de straat op kwamen en op een haar na werden geraakt door een snel naderende fatbike. Ondernemers besloten daarop hun reclameborden niet langer uitsluitend voor de gevel te plaatsen, maar verspreid over de looproute. Daardoor ontstaat een slingerende doorgang die fietsers dwingt snelheid te verminderen. Bij de opstelling is ruimte vrijgehouden voor onder meer rolstoelgebruikers en mensen met een rollator.

Opvallend is dat voor een verbod op fatbikes in de Oude Aa feitelijk geen nieuwe maatregel nodig is. In het voetgangersgebied van het Helmondse centrum mogen fietsers alleen tussen 21.00 en 09.00 uur rijden. Dat geldt ook voor reguliere elektrische fietsen en fatbikes.

Een fatbike wordt juridisch namelijk gewoon als elektrische fiets behandeld zolang de motor maximaal 250 watt levert, de ondersteuning alleen tijdens het trappen werkt en bij 25 kilometer per uur stopt. Wordt een fiets opgevoerd of kan hij met een gashendel harder rijden dan toegestaan, dan gelden andere wettelijke eisen en mag het voertuig zonder de vereiste goedkeuring niet op de openbare weg worden gebruikt.

Het probleem in de Oude Aa draait daarom niet uitsluitend om het type fiets. Ook andere fietsers rijden er tijdens de verboden uren doorheen. Het grote verschil is dat een elektrische fiets relatief snel kan versnellen en dat opgevoerde exemplaren aanzienlijk hogere snelheden kunnen bereiken.

De zorgen van ondernemers staan niet op zichzelf. In juni 2024 ging het in hetzelfde voetgangersgebied daadwerkelijk mis. Een vierjarig kind werd in de Veestraat aangereden door een 14-jarige bestuurder van een fatbike. Het kind raakte gewond en werd naar het ziekenhuis gebracht. De jonge bestuurder kreeg een proces-verbaal voor het fietsen in het voetgangersgebied.

Na dat ongeval kwam de handhaving nadrukkelijker onder de aandacht. Tussen begin april en begin augustus 2024 schreven Helmondse boa's tachtig bekeuringen uit aan fietsers die zich niet aan het verbod in het centrum hielden. Daarbij werd niet alleen in uniform gecontroleerd. Er werd ook gebruikgemaakt van controles in burger en ondersteuning vanuit cameratoezicht.

Toch blijkt het lastig om overtreders structureel te weren. Een fietser die een controle ziet, kan eenvoudig afstappen voordat hij wordt staande gehouden en enkele minuten later weer verder rijden.

Helmond gebruikt inmiddels kentekencamera's om ongewenst gemotoriseerd verkeer uit het voetgangersgebied te weren. Die oplossing werkt echter niet op dezelfde manier bij gewone fietsen en legale fatbikes. Elektrische fietsen hebben geen kenteken en kunnen daardoor niet automatisch via kentekenherkenning worden beboet. Voor fietsers blijft controle op straat noodzakelijk.

Dat verklaart mede waarom fysieke maatregelen opnieuw in beeld komen. Op de Markt werd al in 2023 gekozen voor verrijdbare bloembakken op een plek waar hardrijdende fietsers en andere weggebruikers voor onveilige situaties rond terrassen zorgden. De bakken werden samen met ondernemers en de gemeente zo geplaatst dat doorgaand verkeer werd afgeremd zonder een onnodig obstakel voor voetgangers te vormen.

Voor de Oude Aa wordt nu naar een vergelijkbare structurele oplossing gekeken. De reclameborden zijn vooral bedoeld als tijdelijke maatregel en als signaal dat de ondernemers de huidige situatie niet langer acceptabel vinden.

De discussie levert een opvallende tegenstelling op met het mobiliteitsbeleid van de gemeente. Helmond wil het fietsgebruik naar het centrum juist stimuleren. In de nieuwe fietsstrategie is rond het kernwinkelgebied een fietsring voorzien waarmee bezoekers de binnenstad goed per fiets kunnen bereiken. Tijdens winkeluren hoort de fiets vervolgens buiten het eigenlijke voetgangersgebied te blijven en kunnen bezoekers gebruikmaken van stallingen rond de winkelkern.

De gemeente erkent in diezelfde strategie dat plekken waar fietsers om veiligheidsredenen niet mogen komen ook daadwerkelijk zo moeten worden ingericht dat dit duidelijk en effectief wordt afgedwongen. Alleen bebording hoeft daarbij niet altijd voldoende te zijn wanneer knelpunten blijven bestaan.

Daarmee raakt de actie in de Oude Aa aan een bredere vraag: is een verkeersbord nog genoeg als grote aantallen weggebruikers het verbod negeren?

De verkeersveiligheid in de Helmondse voetgangersgebieden krijgt inmiddels ook opnieuw politieke aandacht. VVD, PRO Helmond en 50PLUS hebben vragen gesteld over de veiligheid van voetgangers en de manier waarop overtredingen in het centrum worden aangepakt.

De portefeuille mobiliteit en verkeersveiligheid ligt sinds de vorming van het nieuwe college bij wethouder Serge van de Brug. Daarmee komt ook de vraag op tafel of extra handhaving voldoende is of dat de inrichting van straten als de Oude Aa moet worden aangepast.

Een landelijke ontwikkeling kan gemeenten de komende jaren bovendien meer mogelijkheden geven. Het kabinet presenteerde in april een aanpak waarbij onder meer wordt gewerkt aan een wettelijke basis voor speciale fatbikevrije zones. Voor Helmond is zo'n afzonderlijk verbod in het voetgangersgebied minder relevant zolang daar overdag al helemaal niet mag worden gefietst. Het probleem zit er vooral in de naleving van het bestaande verbod.

De reclameborden in de Oude Aa maken dat probleem nu letterlijk zichtbaar. Waar verkeersregels en controles er tot dusver niet in slagen alle fietsers uit het winkelgebied te houden, proberen ondernemers voorlopig zelf de snelheid uit de straat te halen.