Helmond herdenkt Indische en Molukse oorlogsgeschiedenis in De Warande

HELMOND – In stadspark De Warande is vrijdagmiddag stilgestaan bij de slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië. Rond het Indisch-Moluks monument kwamen verschillende generaties bijeen voor een herdenking met muziek, dans, toespraken, stilte en kransleggingen.

De jaarlijkse Indië-herdenking in Helmond vond dit jaar op vrijdag 14 augustus plaats, een dag voor de Nationale Herdenking 15 augustus. Het was voor het tweede achtereenvolgende jaar dat de Helmondse plechtigheid bij het monument in De Warande werd gehouden. Voorheen vond de bijeenkomst binnen plaats.

Burgemeester Sjoerd Potters was een van de sprekers tijdens de bijeenkomst. Ook de Helmondse Trix Olenroot-van Staden en Charisma Hehakaya leverden een bijdrage aan het programma. Daarbij was dit jaar bijzondere aandacht voor het feit dat het 75 jaar geleden is dat grote groepen Molukkers naar Nederland kwamen. Dans uit de lokale Keiese gemeenschap en muziek van de Boemboe Boys onder leiding van Pim Fuchs vormden onderdeel van de ceremonie.

Na de verschillende bijdragen volgden momenten van herdenking bij het monument. Met kransen en bloemen werden de mensen herdacht die door oorlog, bezetting en de gevolgen daarvan om het leven kwamen. De bijeenkomst werd na de officiële ceremonie voortgezet met gelegenheid om elkaar te ontmoeten en gezamenlijk te eten.

De Indië-herdenking heeft inmiddels een vaste plaats gekregen op de Helmondse kalender. De herdenking in haar huidige vorm begon in 2015. De eerste bijeenkomst vond plaats in een kleine zaal van De Cacaofabriek. Naarmate de belangstelling toenam, verhuisde de organisatie naar een grotere filmzaal.

Een permanente plek voor het gezamenlijk herdenken kwam er in 2024. Op 19 september van dat jaar werd in De Warande het Indisch-Moluks monument onthuld. Sinds 2025 wordt de jaarlijkse herdenking daar in de open lucht gehouden.

Het monument heeft de vorm van een melati, een jasmijnbloem die binnen de Indische herinneringscultuur een belangrijke symbolische betekenis heeft. Het ontwerp is van Frank Sobat. De bloem verwijst onder meer naar puurheid, verdriet en gemis. In het monument is daarnaast een kruidnagel verwerkt, de cengkeh, naar een ontwerp van de Molukse kunstenares Nelly Sikteoeboen. Daarmee zijn zowel de Indische als Molukse achtergrond in het gedenkteken vertegenwoordigd.

De landelijke geschiedenis van de Molukse gemeenschap kreeg tijdens de herdenking extra aandacht. In 1951 werden ongeveer 12.500 Molukse militairen en hun gezinsleden met transporten vanuit Indonesië naar Nederland gebracht. Hun verblijf zou aanvankelijk tijdelijk zijn, maar een grootschalige terugkeer kwam er nooit.

Voor Helmond begon dat hoofdstuk enkele jaren later. In 1964 verhuisden Molukse gezinnen vanuit een woonoord bij Nistelrode naar Helmond. Zij kwamen onder meer terecht in woningen aan de Tjerk Hiddesstraat en Willem van der Zaenstraat in Helmond-Oost. De gemeenschap groeide vervolgens uit tot een blijvend onderdeel van de stad.

Juist die plaatselijke geschiedenis maakt de herdenking in De Warande breder dan alleen het terugdenken aan de oorlogsjaren. Ook de gedwongen migratie, het verlies van een thuisland, het verblijf in Nederlandse woonoorden en de ervaringen van volgende generaties maken deel uit van het verhaal dat in Helmond wordt doorgegeven.

Terwijl Nederland op 5 mei 1945 de bevrijding van de Duitse bezetting vierde, duurde de oorlog in Azië voort. Met de capitulatie van Japan kwam op 15 augustus 1945 voor het Koninkrijk der Nederlanden definitief een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de Nationale Herdenking 15 augustus worden burgers en militairen met uiteenlopende achtergronden herdacht die slachtoffer werden van de oorlog tegen Japan en de bezetting van Nederlands-Indië.

Op zaterdag 15 augustus vindt de landelijke herdenking plaats bij het Indisch Monument in Den Haag. De Helmondse bijeenkomst een dag eerder vormt daarmee een van de lokale herdenkingen waarmee verspreid door Nederland aandacht wordt gegeven aan dit deel van de oorlogsgeschiedenis en de gevolgen die daarvan generaties later nog doorwerken.