Waarom Urban Matterz voor Eindhoven kiest – en hoe definitief is 'The Final Chapter' eigenlijk?

EINDHOVEN/HELMOND – Tien jaar lang haalde Urban Matterz pioniers uit de Amerikaanse hiphop naar Helmond. Voor de jubileumeditie gebeurt iets wat enkele jaren geleden moeilijk voorstelbaar leek: het grote oldschoolconcert verhuist naar de Effenaar in Eindhoven. Toch verlaat Urban Matterz Helmond bepaald niet. De gratis festivaldagen blijven bij De Cacaofabriek en ook Museum Helmond speelt dit jaar een belangrijke rol. Achter de verhuizing gaat bovendien een ingewikkelder verhaal schuil over geld, zaalcapaciteit en de toekomst van het festival.

Wie alleen naar zaterdag 5 september kijkt, zou gemakkelijk kunnen denken dat Urban Matterz zijn geboortestad heeft ingeruild voor Eindhoven. Die avond staan onder anderen Stetsasonic, Mantronix, Just-Ice, Schoolly D, Tuff Crew, Deams en Grand Wizzard Theodore in de grote zaal van de Effenaar. De organisatie presenteert de tiende editie inmiddels als de laatste en heeft er de titel The Final Chapter aan gegeven.

Dat is een flinke verandering. De voorgaande negen edities waren nauw verbonden met De Cacaofabriek in Helmond. Juist de combinatie van een concert met Amerikaanse hiphoppioniers en activiteiten rond breaking, graffiti en urban sports maakte Urban Matterz daar tot meer dan alleen een muziekfestival.

Maar het beeld dat het complete festival naar Eindhoven vertrekt, klopt niet.

Twee weken na het concert in de Effenaar keert Urban Matterz terug naar Helmond. Op zaterdag 19 en zondag 20 september zijn De Cacaofabriek en de directe omgeving opnieuw het terrein voor de gratis festivalactiviteiten. De gemeentelijke evenementenkalender heeft Urban Matterz eveneens voor dat septemberweekend aan de Cacaokade opgenomen.

Daar komen onder meer dans, beatbox, graffiti en verschillende urban sports samen. In de plannen voor het jubileum wordt gesproken over twee familiedagen in plaats van één. Daarmee is het Helmondse deel van het programma op dat vlak eerder groter dan kleiner geworden.

Ook de kunstkant van Urban Matterz blijft nadrukkelijk in Helmond. Museum Helmond werkt mee aan een tentoonstelling rond hiphop, fotografie en graffiti. Die expositie moet op 19 september openen en volgens het ingediende projectplan tot medio januari 2027 blijven staan.

De jubileumeditie speelt zich daardoor feitelijk af in twee steden: de betaalde concertavond in Eindhoven en een groot deel van het culturele, sportieve en educatieve programma in Helmond.

De keuze voor Eindhoven heeft meerdere kanten.

Een praktische reden is de zaal. De popzaal van De Cacaofabriek heeft volgens de eigen gegevens een maximale capaciteit van 550 staande bezoekers. Voor een jubileumconcert met een omvangrijke internationale line-up biedt de Effenaar meer mogelijkheden.

Maar er speelt ook geschiedenis mee.

Nog lang voordat Urban Matterz bestond, gingen initiatiefnemers Hans van den Berkmortel en Rolf Thijssen zelf vanuit Helmond naar de Effenaar om daar hiphopconcerten te bezoeken. Eind jaren tachtig stonden er acts als Boogie Down Productions, Stetsasonic, A Tribe Called Quest, Jungle Brothers en Ice Cube. De plek waar zij als liefhebbers een belangrijk deel van hun muzikale vorming meekregen, wordt nu het podium voor de afsluitende oldschoolavond van hun eigen festival.

Dat maakt Eindhoven voor de jubileumeditie meer dan uitsluitend een grotere concertzaal.

In december vorig jaar was de toon rond Urban Matterz aanzienlijk scherper. Van den Berkmortel liet toen weten dat hij vanuit Helmond onvoldoende steun ervoer voor het kostbare muziekprogramma. Vooral het overvliegen en onderbrengen van Amerikaanse artiesten drukt zwaar op een evenement van deze omvang.

De openbare financiële stukken van 2026 geven inmiddels een beter beeld van de constructie.

Voor de gratis familiedagen en tentoonstelling staat een begroting van 151.373 euro. Daarin is een gemeentelijke bijdrage van 39.000 euro opgenomen. ASML en Brabant C hebben daarnaast op 13 april een bijdrage van 49.999 euro toegekend. Ook Museum Helmond draagt volgens de begroting 10.000 euro bij. Verder rekent Urban Matterz op sponsoren en enkele andere fondsen.

De Helmondse gemeente heeft Urban Matterz dus niet financieel laten vallen.

Daar zit echter een belangrijke nuance in.

De aanvraag waarop die bedragen betrekking hebben, gaat expliciet over de familiedagen en de tentoonstelling in Helmond, niet over het oldschoolconcert in de Effenaar. Voor dat concert bestaat een afzonderlijke begroting. Volgens het financieringsplan worden de kosten daarvan betaald uit de kaartverkoop en een bijdrage van de Effenaar.

Daarmee lijken twee verhalen die op het eerste gezicht tegenstrijdig zijn toch naast elkaar te kunnen bestaan: Helmond ondersteunt Urban Matterz financieel, maar het internationale concertgedeelte heeft een andere financieringsconstructie gekregen.

De Effenaar draagt financieel bij aan het concert. Daarmee is het Eindhovense podium niet alleen verhuurder van een zaal, maar daadwerkelijk partner in de jubileumavond.

Voor Urban Matterz is dat belangrijk. Het festival heeft de afgelopen jaren een formule opgebouwd waarbij relatief kostbare internationale artiesten worden gecombineerd met gratis toegankelijke activiteiten. In het financieringsplan erkent de organisatie dat de beschikbare middelen in eerdere jaren beperkt waren en dat veel werk door het bestuur en het uitvoerende team op vrijwillige basis werd verricht.

Dat maakt de stap naar Eindhoven begrijpelijker. De organisatie krijgt er voor het duurste en financieel meest risicovolle onderdeel een grotere podiumpartner bij, terwijl Helmond geld en locaties beschikbaar houdt voor de publieksactiviteiten die gratis toegankelijk moeten blijven.

De discussie over geld is overigens niet nieuw.

Al in 2022 ontstond onenigheid over de financiering van Urban Matterz nadat de subsidie was teruggelopen. Ook toen was het concert een apart financieel verhaal en werd aangegeven dat juist dat muziekprogramma niet vanuit de festivalbijdrage werd betaald. Het festival ging uiteindelijk toch door.

Daarna kwam de gemeentelijke ondersteuning opnieuw op gang. Voor 2024 verstrekte Helmond maximaal 37.500 euro aan Stichting Urban Matterz. Voor 2025 staat in het subsidieregister een bijdrage van 31.950 euro vermeld. In de begroting van de jubileumeditie is voor 2026 vervolgens 39.000 euro gemeentelijke steun opgenomen.

Het beeld van tien jaar Urban Matterz is daarmee niet simpelweg dat van een gemeente die het evenement niet wil ondersteunen. Wel lijkt er regelmatig spanning te bestaan over welke onderdelen voor gemeentelijk geld in aanmerking komen en hoeveel financiële ruimte nodig is om de ambities van de organisatie waar te maken.

Opvallend is bovendien hoeveel van de jubileumplannen uiteindelijk in Helmond terecht zijn gekomen.

Niet alleen de twee gratis festivaldagen blijven er. Voor het jubileum worden ook internationale graffiti- en breakingpioniers naar Helmond gehaald. Het projectplan noemt daarnaast beatbox, dansbattles, workshops, urban sports en activiteiten voor mensen met een beperking. Urban Matterz mikt voor de twee gratis dagen op duizenden bezoekers.

Ook de geschiedenis die Urban Matterz in tien jaar heeft opgebouwd, krijgt in de stad een blijvende plek via Museum Helmond. De samenwerking met het museum werd door de commissie van Brabant C zelfs als een van de sterke onderdelen van het project beschouwd.

Dat maakt de kwalificatie dat er van Urban Matterz in Helmond nauwelijks iets zou overblijven, zoals eind 2025 nog werd gevreesd, inmiddels lastig vol te houden.

Het karakter verandert wel. De Amerikaanse rappers die in voorgaande jaren gedurende het festivalweekend in Helmond verbleven, worden voor het grote concert nu vooral naar Eindhoven getrokken. Daarmee verdwijnt een deel van de bijzondere vermenging tussen concert en gratis festival die Urban Matterz juist onderscheidde.

Maar het evenement zelf blijft voor een aanzienlijk deel Helmonds.

De grootste vraag hangt inmiddels niet meer boven de verhuizing, maar boven de toekomst.

Op de website van Urban Matterz wordt de jubileumeditie ondubbelzinnig als de tiende en laatste editie aangekondigd. De Effenaar doet hetzelfde en presenteert 5 september als de laatste mogelijkheid om het festival in deze vorm mee te maken.

Maar achter de schermen bestaat een opmerkelijke tegenstelling.

In het projectplan dat onderdeel was van de subsidieaanvraag voor 2026 staat onder het kopje over de toekomst dat de editie ná de jubileumeditie weer kleiner en daardoor goedkoper moet worden. Nog opvallender: de stichting schrijft er vertrouwen in te hebben ook voor de elfde editie opnieuw financiering te kunnen vinden. Ook zouden relaties met lokale bedrijven verder moeten worden uitgebouwd om de familiedagen gratis te kunnen houden.

De adviescommissie die het plan in april beoordeelde, spreekt eveneens over continuïteit, toekomstbestendigheid en toekomstige plannen van Urban Matterz. Het project kreeg vervolgens een positief advies.

Daarmee ontstaat een interessante tegenstrijdigheid.

Aan de voorkant neemt Urban Matterz afscheid. In de financieringsstukken wordt tegelijkertijd rekening gehouden met een vervolg.

Dat betekent niet automatisch dat er in 2027 een elfde Urban Matterz komt. Het projectplan kan zijn opgesteld voordat definitief werd besloten te stoppen, de plannen kunnen nadien zijn gewijzigd of The Final Chapter kan betrekking hebben op de bestaande festivalformule. Uit de openbare informatie is dat op dit moment niet te bepalen.

Tien maanden nadat in Helmond voor het eerst serieus werd gesproken over een gedeeltelijk vertrek, ziet de werkelijkheid er daardoor anders uit dan aanvankelijk werd gevreesd.

Eindhoven krijgt op 5 september het onderdeel dat Urban Matterz internationale bekendheid gaf: een zaal vol Amerikaanse pioniers uit de begintijd van hiphop. De grotere concertmogelijkheden, de historische band met de Effenaar en de financiële bijdrage van het podium maken de keuze begrijpelijk.

Maar Helmond houdt de twee gratis festivaldagen, urban sports, breaking, graffiti, educatie en een maandenlange tentoonstelling. De gemeente draagt bovendien 39.000 euro bij aan dat deel van de jubileumeditie.

Urban Matterz is dus niet verhuisd. Het festival is opgeknipt.

En misschien is uiteindelijk niet de vraag waarom Urban Matterz Helmond verlaat, maar waarom het na tien jaar überhaupt zou moeten stoppen. Want ergens tussen de aankondiging van The Final Chapter en de financieringsplannen voor een elfde editie zit nog een verhaal dat niet is verteld.