Achter normaal gesloten deuren: Helmond zet monumenten gratis open

HELMOND – Van een middeleeuwse waterburcht tot resten van de oude industrie: tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers in Helmond op zaterdag 12 en zondag 13 september opnieuw gratis kennismaken met het erfgoed van de stad. De editie van 2026 krijgt in Helmond extra betekenis. Niet alleen bestaat het landelijke evenement veertig jaar, ook de Zuid-Willemsvaart viert dit jaar zijn tweehonderdste verjaardag.

Wie door Helmond loopt, kan op veel plaatsen nog zien hoe de stad zich in de afgelopen twee eeuwen heeft ontwikkeld. Vooral rond het kanaal zijn sporen van de vroegere textiel-, metaal- en voedingsmiddelenindustrie bewaard gebleven. De Zuid-Willemsvaart speelde vanaf de negentiende eeuw een belangrijke rol bij die ontwikkeling. Juist dat industriële verleden komt tijdens het monumentenweekend op verschillende plaatsen terug.

Een van de grootste publiekstrekkers is naar verwachting Kasteel Helmond. De waterburcht aan het Kasteelplein is beide dagen van 10.00 tot 17.00 uur gratis toegankelijk. Bezoekers kunnen niet alleen door het kasteel wandelen, maar ook deelnemen aan rondleidingen en activiteiten. Onder begeleiding kan tussen 11.00 en 16.00 uur ieder half uur de zolder worden bezocht. Daarnaast is er aandacht voor archeologie en voor de geschiedenis van het kanaal. Op zondagmiddag is er livemuziek op het binnenplein. https://museumhelmond.nl/kasteel-helmond/

Verderop aan de Kanaaldijk opent het Industrieel Atrium zaterdag en zondag van 12.00 tot 17.00 uur. Het kenniscentrum is gevestigd in een restant van de voormalige Carp-fabrieken en richt zich op de geschiedenis van onder meer de Helmondse textiel-, metaal-, energie- en grafische industrie. Het pand zelf dateert uit 1917 en heeft de status van gemeentelijk monument. Tijdens het monumentenweekend staan ook lezingen rond de geschiedenis van industrie en kanaal op het programma. https://industrieel-atrium.nl/

Ook Loods20 aan de Binnen Parallelweg speelt een rol in het programma. Het EDAH Museum is op beide dagen van 13.30 tot 17.00 uur geopend. Daar wordt de geschiedenis van het van oorsprong Helmondse kruideniersbedrijf EDAH gebruikt om te laten zien hoe het dagelijks boodschappen doen in de vorige eeuw veranderde. Het museum bevindt zich in een voormalige goederenloods van Van Gend & Loos uit omstreeks 1880.

In hetzelfde complex is het Draaiorgelmuseum gevestigd. Het museum bezit een verzameling historische dans- en kermisorgels en accordeons en behoort volgens het Helmondse comité tot de deelnemers aan de editie van 2026. Ook de Lambertuskerk, Heemkundekring Helmont en CultuurContact zijn bij het lokale programma betrokken. Voor deze onderdelen zijn de definitieve tijden voor 2026 nog niet overal gepubliceerd. https://loods20.nl/

Wie oude ambachten van dichtbij wil bekijken, kan op zondag terecht bij het Jan Vissermuseum aan de Keizerin Marialaan. Het museum is die dag van 12.00 tot 17.00 uur gratis geopend. Op het terrein zijn onder meer demonstraties van ambachten als smeden, houtbewerken, boekbinden, mandenvlechten en garen spinnen gepland. Ook zijn er oud-Hollandse spelen en is de historische collectie van de Helmondse brandweer te bekijken. https://www.janvisser-museum.nl/

Een bijzondere rode draad door het Helmondse erfgoedjaar is de Zuid-Willemsvaart. Het kanaal bestaat in 2026 tweehonderd jaar en bepaalde in belangrijke mate waar fabrieken, bedrijven en later nieuwe stadsontwikkelingen ontstonden.

In De Cacaofabriek is in dat kader tot en met zondag 13 september een gratis fototentoonstelling over tweehonderd jaar Zuid-Willemsvaart in Helmond te zien. De expositie van Heemkundekring Helmont bestaat uit 25 historische beelden en volgt de ontwikkeling van het kanaal en de omliggende stad vanaf de aanleg in 1826 tot recente stadsvernieuwing. De tentoonstelling is dagelijks van 13.00 tot 17.00 uur toegankelijk. https://cacaofabriek.nl/

De landelijke Open Monumentendag wordt dit jaar voor de veertigste keer gehouden. Het thema is Veerkrachtig erfgoed – in tijden van onzekerheid. Daarmee wordt aandacht gevraagd voor de manier waarop monumenten behouden kunnen blijven in een tijd van klimaatverandering, verstedelijking, een tekort aan restauratievakmensen en een afnemend aantal vrijwilligers.

De omvang van het evenement is groot. In 2025 trokken ongeveer 1,8 miljoen mensen naar circa 6.000 opengestelde monumenten in Nederland. Voor de jubileumeditie van 2026 zijn opnieuw duizenden monumenten en activiteiten aangekondigd. De landelijke opening vindt op vrijdag 11 september plaats in Flevoland, waarna op zaterdag 12 en zondag 13 september monumenten door heel Nederland hun deuren openen.

Voor Helmond betekent dat een weekend waarin de geschiedenis van de stad op heel verschillende manieren zichtbaar wordt: van de middeleeuwen in het kasteel tot de fabrieksstad langs het kanaal en van oude ambachten tot het dagelijks leven in de winkels van vroeger.