Helmond diep verweven met verhaal achter film ‘Langs de Brabantse Aa’

HELMOND/DEURNE – De première vindt plaats in Deurne, maar de nieuwe film Langs de Brabantse Aa heeft aanzienlijk meer met Helmond te maken dan op het eerste gezicht lijkt. De rivier die centraal staat in de productie speelde eeuwenlang een belangrijke rol in de ontwikkeling van de stad. Ook hoofdpersoon Hendrik Verhees blijkt een rechtstreekse historische verbinding met Helmond te hebben.

De film gaat zaterdag 29 augustus in première tijdens de 35e editie van Nacht van het Witte Doek in Deurne. De productie neemt het landschap van de Brabantse Aa als uitgangspunt en gebruikt het werk van de achttiende-eeuwse landmeter en cartograaf Hendrik Verhees om verdwenen kastelen, watermolens en andere historische plekken opnieuw zichtbaar te maken. Daarbij worden hedendaagse beelden gecombineerd met digitale reconstructies. Het festival duurt van 27 tot en met 30 augustus.

Hoewel de première in Deurne plaatsvindt, loopt het grotere project Langs de Brabantse Aa nadrukkelijk door Helmond. Van de dertien etappes van de bijna 200 kilometer lange wandelroute eindigt er één in Helmond en begint de volgende er. De route vanuit Brouwhuis voert naar het centrum van de stad, waarna een volgende etappe vanaf station Helmond richting Aarle-Rixtel loopt.

Juist die tweede etappe maakt duidelijk hoeveel Helmondse geschiedenis aan de Aa verbonden is. Langs het traject komen onder meer Kasteel Helmond en de plek van de voormalige Helmondse watermolen aan bod. In het Burgemeester Geukerspark is de Aa tegenwoordig opnieuw zichtbaar. Het verdwenen riviertje is daarmee niet alleen onderdeel van het verleden, maar opnieuw een herkenbaar element in de stad.

Ook via Hendrik Verhees bestaat een opvallend directe verbinding. De cartograaf, waterbouwkundige en bestuurder maakte niet alleen kaarten van de Meierij. Hij werkte ook aan een plan om de Aa tussen ’s-Hertogenbosch en Helmond beter bevaarbaar te maken en werd betrokken bij de uitvoering daarvan. Daarmee raakt het levensverhaal dat als rode draad voor de film wordt gebruikt rechtstreeks aan de geschiedenis van Helmond.

De belangstelling voor een bevaarbare Aa was overigens veel ouder. Al in 1623 probeerden Helmond en ’s-Hertogenbosch gezamenlijk de rivier als vaarweg te verbeteren. Vooral het vervoer van turf uit de Peel speelde daarbij een rol. Uiteindelijk zou niet de Aa, maar de Zuid-Willemsvaart uitgroeien tot de belangrijkste waterverbinding.

Voor Helmond was de rivier eeuwenlang veel meer dan een waterloop door het landschap. De Aa leverde water voor de stad, voedde waterwerken en was belangrijk voor ambachten. Aan de Watermolenwal stond een watermolen en in de omgeving van de rivier waren onder meer brouwers en leerlooiers actief. Ook werden goederen via het water aan- en afgevoerd. Historisch onderzoek laat daarmee zien dat de ontwikkeling van het oude Helmond nauw met de rivier was verbonden.

Een deel van die geschiedenis verdween in de twintigste eeuw letterlijk uit het zicht. Delen van de Aa werden verlegd, gedempt of ondergronds gebracht. De laatste jaren gebeurt juist het tegenovergestelde. De gemeente brengt de Stadse Aa stap voor stap terug. Het water is inmiddels zichtbaar in onder meer het Burgemeester Geukerspark en het 25 Septemberpark. Voor 2026 staat bovendien verder onderzoek naar het bovengronds brengen van de rivier op andere plekken in de stad gepland.

Dat maakt de timing van de film bijzonder. Waar de makers met digitale technieken verdwenen watermolens en landschappen opnieuw tot leven willen brengen, probeert Helmond tegelijkertijd een deel van zijn historische rivier daadwerkelijk terug te brengen in het huidige stadsbeeld.

Er is nog een lokale verbinding. Heemkundekring Helmont staat vermeld bij de heemkundeorganisaties die hebben meegewerkt aan het bredere project rond de Brabantse Aa. Deze organisaties leverden kennis en archiefmateriaal over het gebied. Daarmee is ook vanuit Helmond historische informatie aangeleverd voor het initiatief waar de film onderdeel van vormt.

Of specifiek materiaal uit het Helmondse archief uiteindelijk in de film terecht is gekomen, is op basis van de nu openbare informatie niet vast te stellen.

Hetzelfde geldt voor de vraag welke Helmondse locaties in de film daadwerkelijk herkenbaar in beeld komen. Binnen het project behoren Kasteel Helmond, de voormalige Helmondse watermolen en andere plekken in de stad nadrukkelijk tot het cultuurhistorische verhaal, maar een complete lijst van de scènes uit de film is vooralsnog niet openbaar gemaakt.

De première in Deurne lijkt bovendien niet het eindpunt. Voor de 3D-animatiefilm is subsidie verkregen met de bedoeling de productie uiteindelijk op elf openbaar toegankelijke locaties langs de Brabantse Aa te vertonen, aangevuld met educatief materiaal. Welke elf locaties daarvoor definitief zijn gekozen, wordt in de beschikbare projectinformatie niet vermeld. Daardoor is ook nog niet duidelijk of Helmond één van die permanente vertoningsplaatsen wordt.

Juist dat zou voor Helmond een logische vervolgstap zijn. Niet alleen stroomt de Aa door de geschiedenis én opnieuw door delen van de huidige stad, ook verschillende locaties die binnen het project centraal staan bevinden zich binnen de gemeentegrenzen.

De première van Langs de Brabantse Aa is zaterdag 29 augustus om 14.00 uur op de Markt in Deurne. De vertoning is gratis. https://www.nachtvanhetwittedoek.nl/programma/170