Helmond went aan statiegeld, maar irritatie over inleveren is nog niet verdwenen

HELMOND – Het statiegeldsysteem voor plastic flesjes en blikjes lijkt langzaam uit zijn kinderziektes te groeien. Landelijk zegt inmiddels meer dan de helft van de frisdrinkers verbetering te merken. Ook in Helmond wordt het terugbrengen van lege verpakkingen gemakkelijker. Toch is het enthousiasme niet onvoorwaardelijk: vooral het gedoe rond automaten en wachten tijdens het boodschappen doen blijft een zwakke plek.

Een afzonderlijk onderzoek naar de mening van Helmonders over statiegeld is er niet. Toch geven ontwikkelingen in de stad een aardige indruk van hoe het systeem zich heeft ontwikkeld. Waar het enkele jaren geleden vooral draaide om de vraag of er überhaupt voldoende mogelijkheden waren om blikjes en flesjes terug te brengen, verschuift de aandacht steeds meer naar gemak.

Een duidelijk voorbeeld is de komst van bulkinleverautomaten. Bij de grote supermarkt aan de Torenstraat kunnen sinds dit voorjaar grote hoeveelheden blikjes en flesjes tegelijkertijd worden ingeleverd. Ook elders in Helmond zijn inmiddels dergelijke mogelijkheden verschenen. Daarmee verdwijnt een van de meest gehoorde bezwaren tegen het systeem: tientallen verpakkingen één voor één door een automaat moeten halen.

De weerstand tegen statiegeld lijkt daarmee steeds minder over het systeem zelf te gaan en steeds meer over de uitvoering. Dat beeld is ook landelijk zichtbaar. Uit het nieuwste onderzoek onder frisdrinkers komt naar voren dat vooral meer innamepunten en betere automaten als vooruitgang worden ervaren. Tegelijkertijd noemt 43 procent wachttijden bij automaten nog altijd als een belangrijk probleem.

Dat is voor Helmond relevant. Wie enkele zakken met blikjes heeft opgespaard en bij een supermarkt terechtkomt waar maar één automaat beschikbaar is of waar een apparaat tijdelijk buiten gebruik is, ervaart weinig van de verbeteringen die op papier zijn bereikt. Juist de komst van machines waarin een hele hoeveelheid tegelijkertijd kan worden gestort, kan daarom een groter verschil maken dan nóg een traditionele automaat.

Aan de andere kant zijn er aanwijzingen dat statiegeld in Helmond doet waarvoor het oorspronkelijk mede is ingevoerd: minder verpakkingen in het zwerfafval.

De gemeente besloot vorig jaar de laatste zes zogenoemde blikvangers in de stad weg te halen. Die grote afvalkorven langs wegen en fietsroutes waren jarenlang bedoeld om onder meer blikjes onderweg op te vangen. Door de invoering van statiegeld werden ze steeds minder voor dat doel gebruikt. Bij eerdere verwijderingen zag de gemeente bovendien geen toename van het zwerfafval rond de betreffende locaties.

Dat past bij het landelijke beeld. Volgens recente cijfers is het aantal blikjes en plastic flesjes in het zwerfafval sinds de invoering van statiegeld sterk gedaald. Verpact meldt daarnaast dat inmiddels 86 procent van de blikjes wordt ingezameld. Bij plastic drankflessen is dat 78 procent. De wettelijke doelstelling ligt op 90 procent.

Opvallend is dat Helmond politiek gezien al lang vóór de huidige regeling voorstander was van uitbreiding van statiegeld. De gemeente sloot zich jaren geleden aan bij de Statiegeldalliantie en sprak zich ook uit voor statiegeld op blikjes. De gedachte daarachter was onder meer dat minder blik en plastic op straat uiteindelijk ook minder opruimkosten voor de gemeente betekent.

Dat betekent overigens niet dat alle gevolgen probleemloos zijn geweest. Nadat statiegeld op blikjes werd ingevoerd ontstond landelijk discussie over mensen die openbare afvalbakken leeghalen op zoek naar verpakkingen waar geld op zit. Ook in Helmond kwam de vraag op of speciale houders aan afvalbakken, zogenoemde doneerringen, nodig waren.

Een controle in Helmond leverde enkele jaren geleden echter geen aanwijzingen op dat afvalbakken op grote schaal werden opengebroken of dat daardoor veel extra rommel ontstond. Later kwam het idee van doneerringen alsnog terug in de politieke discussie.

De uitbreiding in Helmond staat niet op zichzelf. Nederland telde in juli ongeveer 9.900 locaties waar consumenten hun statiegeld daadwerkelijk terug kunnen krijgen. Daarnaast zijn er duizenden punten waar verpakkingen kunnen worden gedoneerd.

Ook Den Haag wil verder ingrijpen. Het kabinet presenteerde afgelopen week plannen waardoor meer grotere verkooppunten verplicht worden statiegeldverpakkingen terug te nemen. Winkels vanaf een bepaalde omvang moeten daarbij een rol gaan spelen en ook bulkmachines moeten vaker worden ingezet. De nieuwe regels zijn voorzien voor 2028.

Dat kan ook voor Helmond betekenen dat het aantal plaatsen om flesjes en blikjes terug te brengen verder groeit.

Het lokale beeld lijkt daarmee genuanceerder dan simpelweg ‘voor’ of ‘tegen’ statiegeld. Het principe dat een blikje of flesje geld waard blijft en daardoor minder snel op straat belandt, lijkt steeds meer ingeburgerd. De discussie verschuift naar een veel praktischere vraag: hoeveel moeite moet iemand doen om zijn geld terug te krijgen?

Voor Helmond ligt daar waarschijnlijk ook de sleutel. Wanneer bewoners niet met volle tassen hoeven te wachten, automaten betrouwbaar werken en er voldoende plaatsen zijn waar grote hoeveelheden snel kunnen worden ingeleverd, wordt statiegeld steeds meer een normale handeling.

Pas wanneer dat overal goed werkt, zal het systeem voor de meeste consumenten waarschijnlijk niet meer voelen als een aparte klus bij het boodschappen doen.